Первая страница Статьи Новости ТАУЛУ БАЙРАКЪ ЭВЕРЕСТДЕ
ТАУЛУ БАЙРАКЪ ЭВЕРЕСТДЕ Печать
07.06.2009 15:56

Быйыл, 2009-чу джылны май айында, МЧС-ни Минги Тау бёлегинде излеучю-къутхарыучу болуб ишлеген Абдул-Халим Ёлмез Джерни эм мийик тёппесине – Эверестге чыкъгъанды, таулу байракъны чайкъалтханды анда.  Халкъыбызны атын айтдыргъанды, сыйын кёлтюргенди, аны бла бирге, Къарачай-Малкъар миллетни тарихинде, тёрюнде ёмюрлюкге къалырча болгъанды кеси да.

Эверестге биринчи чыкъгъан таулу къарнашыбыз Абдул-Халим Ёлмез кесини ол джигитлигин  Минги Таугъа  биринчи чыкъгъан къарачайлыгъа – Хачирланы Хыйсагъа (Киларгъа) эмда ол чыгъыуну 180-джыллыгъына атагъанды.

Европаны тёппесине саналгъан Минги Тауну (мийиклиги 5642 м.) башына чыкъгъан биринчи адам – къарачайлы Хачирланы Килар эсе (1829-чу джыл), дунияны эм мийик таууна – Эверестге (мийиклиги 8848 м.) бизни халкъдан биринчи чыкъгъан Ёлмезланы Абдул-Халимди (2009-чу джыл).

Дагъыда бир затны унутулмазын излейме: Абдул-Халим ол узакъ, къыйын, къоркъуулу джолгъа атланнган сагъатда, белгили шайырыбыз Мурадин Ёлмез, аны ашыра барыб, Малкъарны миллет байрагъын къолуна тутдура, айтханды: «Къарнаш, Малкъарны байрагъын, бютеу дуния кёрюрча, Эверестни башында ёрге тутарса».
Поэтни аманатын тындыргъанды къаячы. Хачирланы Килар да, бир да ажымсыз, къабырында къууана болур, «туудукъла бизни да унутмай, сый бере, хорламларыбызны къатлай, алгъа, ёрге барадыла» деб.

Уллу иннетди адамгъа уллу иш этерча уллу кюч берген. Халкъыны атын айтдырыр ючюн, кёбле чыгъалмагъан мийикге чыкъгъанды къаячы Ёлмез. Биргесине баргъан нёгерлери борбайсыз болуб тохтагъанларында, ол кеси чыкъгъанды Тейри Тауну башына. Чынты таулу болгъанын кёргюзтгенди.

Ёлмезланы Абдул-Халимни этген джигитлиги Олимпия оюнлада хорлагъанча не да Нобель саугъагъа тыйыншлы болгъанча бир затды. Таулу къарнашыбызны Эверестге чыкъгъанын норвеж газетледе окъугъанымда, башым Кёкге тирелгенча болгъанды.
Эверестни башында таулу байракъны ёрге тутуб тургъан Минги таулуну сураты меннге къууанч берген бла бирге – тюненебизге, бюгюнюбюзге, тамблабызгъа да сагъыш этдиреди.

Сау бол, Абдул-Халим, бютеу чырмауланы да хорлаб, Минги Таудан Эверестге салам айталгъанынг ючюн. Тарих эсибиз, миллет ангыбыз джукъланныкъ тюлдю сенича джашла болгъан къадарда. Халкъыбызны атын, байрагъын, сыйын да аллай мийикге,  Кёкге чыгъаргъанынг ючюн, сени да халкъыбыз алай багъалатырына, ёрге тутарына ажымсыз бол.

Сеннге разылыгъымы назму тизгинле бла да излейме билдирирге. Кёб джаша, миллет джигитибиз Ёлмезланы Абдул-Халим.
 

ТАУЛУ БАЙРАКЪ ЭВЕРЕСТДЕ

«Айыб болур таулуну тау тыйса»,-
Дегенди къарачайлы Хачирланы Хыйса –
Минги Таугъа биринчи чыкъгъан адам.

«Ёрге элтген, Кёкге элтген джолубузну
Кесалмаз, не кючлю эсе да, зулму-залим»,-
Дегенди Ёлмезланы Абдул-Халим –
Биринчи таулу Эверестге чыкъгъан.

Акъ сёзню устасы Мурадин Ёлмез
Абдул-Халимни ашыра джолуна,
Таулу байракъны тутдурду къолуна:

«Байракъ сеннге, сен байракъгъа аманат.
Джолунгда харамгъа, аманнга джолукъма.
Сакълайды сени Джомолунгма.
Инша Аллах, аны тёппесине –
Джерни эм мийик тёппесине –
Эверестге чыгъарса сен,
Сагарматха – Кёк башына –
Таулу байракъны тагъарса сен,
Хыйла Хыйсагъа – Киларгъа – ушайды халинг».

Кёк башына чыкъды Абдул-Халим.
8848 метр мийикликде,
Тейриге джууукъда этди тилек:
«Я Аллах,- деди,- экиге бёлюннген
Къарачай-Малкъар халкъыбызны бир эт.
Ол – динине, тилине, джерине, тарихине –
Джазыууна ие болурча эт,
Джазыуун кеси джазарча эт.

180 джылны мындан алгъа
Минги Таугъа чыгъаргъан эдинг Киларны,
Кёк башына чыгъардынг мени уа.
Джигитлигине, Кёкге сюймеклигине аны
Атаргъа эркин эт бу чыгъыууму Эверестге».

Былай айтыб, къол джайыб къарады Кёкге
Халкъ джигити Абдул-Халим Ёлмез.
Быллай джашлары болгъан къадарда
Къарачай-Малкъар халкъыбыз ёлмез.

Хачирланы Килар дегенлей,
Минги Таугъа бурулады кёзюбюз.
Ёлмезланы Абдул-Халим дегенлей,
Эверестге кетеди эсибиз.

Бизни Кёкге тартхан таулула,
Бизни ёрге къаратхан таулула,
Разылыгъыбыз чексизди сизге.
Сизсиз – байракъ, юлгю да бизге.

Минги Тауу, Минги таулусу да болгъан халкъ,
Дини,тили, джурту да болгъан халкъ,
Орайдасы, Байрагъы да болгъан халкъ,
Тюненеси, бюгюню да болгъан халкъ,
Хакъ джолунда тамбласы да боллукъ халкъ,-
Дейме къарай Абдул-Халим Ёлмезге –
Биз туугъанбыз хорланмазгъа, ёлмезге.

Ма ол затладан хапар айта дуниягъа,
Чайкъалады таулу байракъ таулада.

 
. . . .
О сайте

1991-1998 выходила газета «Юйге Игилик» («Мир дому твоему»). 1998-2003 издавался журнал «Ас-Алан». Они отражали жизнь, историю и реабилитационные движения  репрессированных народов. По объективным причинам мы вынуждены были остановить их издание.   Теперь мы решили возобновить «Ас-Алан», на этот раз в электронном варианте.


Цели и задачи остаются прежними – освещение жизни репрессированных народов; ознакомление цивилизованного мира с их современным состоянием, культурой, проблемами их бытия и места в этом сложном мире.



© 2008 Ас-Алан
По всем вопросам обращаться на
bilallaypan@hotmail.com