Къуранны бютёу да 114 суурасы барды, 30 бёлюмге бёлюнеди. Хар бёлюмю да теб-тенгди. Ала Къуранда Аллаху Тагъаладан келгенича тюшмегендиле. Таблыгъына кёре, узунла аллына, къысхала да артына салынгандыла. Аланы биринчиси Фаатихады.                                   

         Бу суураны талай аты барды: аланы бири Алхамды, биз миллетде да аны ол аты джюрюйдю; бири да Фаатихады – Къуранны ачхычы; бири да Уммул Китаб – китабны анасы…

Ачыучу.

Рахматлы, джумушакъ Аллахны аты бла.

         Бисмилляхны юсюнден имамланы арасында тартыш барды. Абу-Ханифа, ол хар суура аны бла башланнган башыды дегенди. Ол бирси юч иймам а, къалгъан суурала да аны бла башлансала да, аны алхамны биринчи аятына санагъандыла. Ол себебден Абу-Ханифаны мазхабында имам, намазда аны ичинден окъуйду, Шафигъый мазхабда иймам тышындан окъуйду.   

Муслиман адам хар не тукъум ишин Джаратхан Уллу Аллахны аты бла башларгъа керекди. Къуру мал кесген бла кеси кереклисине эшикге къарагъаны болмаса. Мал кесген заманда, Бисмилляяхи Аллаху Акбар деб, кесиледи.

Аллаху Тагъаланы бу сыйлы атларыны юсюнден айтсакъ, Ол Кесини джаратхан халкъына кенг рахматын, чомартлыгъын джайыбды. Адам джер юсюнде къалай джашарын, къалай джюрюрюн, халал-харамны аны кибик адамгъа джашауда керек затны барын да джолун-джоругъун кёргюзгенди, файгъамбарла джибериб, китабла ийиб. Адам джер юсюнде къалай тынч джашарын, тюз атларын барын да ачыкълагъанды. Алай болса да адам Аны буйругъуча атламай, Ол кёргюзген джолну бармай, аны сан этмей, кесине кёб затны къыйын этеди. Терс атлагъаны себебли тюрлю-тюрлю къыйынлыкъла да кёреди. Сора бир къауум, аны иги ангыламай, айыбны, терсликни джаратхан Аллахха кюрерге кюрешгенлени эслейбиз. Уллу Аллахха кёл къалдырыб: Аллах алай нек этеди, Аллах былай нек этеди деб, Анга разы болмай сёлешедиле. Айыбны, терсликни кеслеринден кёрмей, кеслеринде излемей джаратхан Аллахда излейдиле. Аллаху Тагъала уа Кесини сыйлы китабы Къуранны эм башына Кесини халкъгъа рахматлы эмда джазыкъсыныучу атын салгъанды, сёзюн аны бла да башлайды. Аны этген ашхылыкъларын ангылаб, Анга шукур этер орнуна, джаратхан Аллахха джалгъанны айтхан къой эсенг, сенге бир игилик этген адамны ангыламай, анга бюсюреу эте билмей, ары айланыб аны терслерге кюрешсенг, ол тюз боллукъмуду сора? Ол себебден адам ийманындан чыгъыб кетмез ючюн, бу затны юсюнде сакъ болургъа керекди. Айыбны джаратхан Аллахда излемей, кесинде излерге керекди.     

 Бу суураны ючге бёлюрге боллукъду. Бир бёлюмю – муслиман адам ийманнга къалай бегирге керек болгъаныны юсюнден, сёз ючюн – биз, муслиманла, дунияланы Иеси болгъан Аллаххады махтаула дейбиз. Аны магъанасы: хар нени да джаратхан, джокъдан бар этиб болдургъан, къурагъан Уллу Аллахха. Христианла уа, слава богу, дейдиле, алай а дунияланы Иеси деген сёзню къошмайдыла. Нек десенг ала, слава богу, деген заманда бог деб Гъыйсагъа айтадыла, адамны аллах этедиле. Ол себебден, слава богу деген бла тюз ийман болмайды, ол сёзге къараб, алданыб, алай айтханны да дини баргъа санаргъа джарамайды. Крестге, иконагъа (суратха) табыннган бла, дунияланы джаратхан Уллу Аллахха табыннган бирча къайдан болсун. Экинчи бёлюмю – къуллукъ этиб, кимни къулу болгъаныны эмда кимге таяннганыны юсюнден. Ючюнчю бёлюмю – дууасы, тилеги кимге болгъанын, уллукёллюлюк тутуб (чууутлулача), кесине базыб, Уллу Аллахны чамландыргъан, неда христианлача, юч аллах деб, Аллахны къатыны, джашы барды деб. Неда бир башха тюрлю джаны бла аджашыудан къоркъуб, хаман тилек этиб туруу, кесине базмай, ышанмай, тилегенлей. Нек десенг, хар бир къауумну алсанг да, айырыб бир адамны алсанг да эм тюз баргъан менме, деб кесине базыб барады. Ол себебден бир адамгъа да кеси акъылына таяныб, мен тюз барама, деб уллукёллю болуу джарамайды. Тюз бла терс баргъанны къуру Къуран ачыкълайды, ол айырыб береди. Адам кесини тюз-терс баргъанын билир ючюн Къуран айтхан бла кесини ангылагъанын тенглешдириб, къуру алай билирге боллукъду.

1       Махтаула бары да дунияланы Иеси -

2.       Рахматлы, Джумушакъ Аллаххады

3.       (тюзлюк бла) сюд боллукъ кюнню патчахына.

4.       (Эй, Аллах!) Биз къуру Сеннге къуллукъ этебиз.

5.       Болушлукъ да къуру Сенден излейбиз (къуру Сеннге таянабыз)

6.       (Энди) Сен бизни тюз джолгъа бир тюзет,

7.       ол Сен насыб этгенлени джолуна, чамланылгъанладан да, аджашханладан да тышында болгъан!

         (Аллах чамланнганлагъа уа Тауратны тутхан къауумну санайдыла. Нек десенг, ала Аллахны бирлегенликге, эм аллындан да ислам диннге джау болуб, къаршчы чыкъгъандыла. Аны ючюн Аллаху Тагъала алагъа налат бергенди. Аджашханла уа – ала христианладыла. Нек десенг, ала юч аллах этедиле. Бир Аллахха Мариямны юй бийчеге, Гъыйсаны да Анга джашха теджейдиле). 

Тебси.

Рахматлы Джумушакъ Аллахны аты бла.

1.       Эй, ийман салгъанла! Аллахха берген антларыгъызны (сёзлеригизни) толтуругъуз! Сиз ихрам халда болсагъыз а, ол Къуранда харам этилгенле бла, ихрам халда ууларгъа эркинлик болмагъан хайуанладан къалгъанла сизге халал болдула. Ишексиз, Аллах а сюйгенича оноу этеди.

2.       Эй, ийнаннганла! Аллахны сизге буюргъан джорукъларын да, харам айда белгили джорукъланы да, не къурман маллагъа, не джасаннганлагъа (къурманнга джасалгъан тюеле), не Аллахны чомартлыгъын, разылыгъын излеб, Бейтул Харамгъа баргъанлагъа тийиб (ала бла кюрешиб), джорукъну бузууну кесигизге халалгъа санамагъыз! Сора сиз ихрамдан чыкъсагъыз а (хаджны бошаб эркин болсагъыз), уулагъыз (кийик!) Ол сизни Бейтуллахха (Кябагъа) иймей тургъанлагъа ачыуугъуз (дертигиз) сизни гюнахха бояб къоймасын! (Сакъ болугъуз, дауур-сюйюрге къатышыб кетмегиз! Кертда ала бизни джауубуздула деб, ала бла тюйюшмегиз!) Иги ишде, такъуада бир-биринге болушугъуз!  Гюнах затда, джаулукъда бир-биринге болушмагъыз! Аллахдан къоркъугъуз! Ишексиз, Аллах азаб бериуде къатыды.

3.       Сизге харам этилгенле: харам ёлген, акъгъан къан, тонгузну эти, Аллахны аты эсгерилмей кесилген, бууулуб ёлген, урулуб ёлген, джыгъылыб ёлген, мал уруб ёлген, джаныуар ашагъан – джаны чыкъгъынчы сиз халал этгенигизден къалгъанла; гяуур къачлагъа къурман этилиучю ташда кесилген, сиз садакъла бла юлешгенле – ма была бары да кирдиле. Ма бюгюн кяфырла сизни динигизден тюнгюлдюле. Сиз адамладан къоркъмагъыз, къуру Менден къоркъугъуз! Ма бюгюн Мен сизни динигизни толтурдум, нигъматларымы да толу бериб бошадым, дин орнуна ислам динни да сизге разы болуб бердим. Сора сизден биринг зарауатлыкъгъа (тарлыкъгъа) тюшсе, гюнахха аумайын, (амалсыз болуб, джанын къалдырырча бир) ол харам болгъан затладан ашаса, ишексиз, Аллах бек кечиучюдю, рахматлыды.

4.       Ала сеннге: «Алагъа не зат халалды?» - деб сорадыла. Сен алагъа: «Таза зат бары да халалды», - де. Аны кибик, Аллах сизге юретгенча, сиз уугъа юретген джаныуарла (итле, къушла, д. а. к.) ала тутхан да халалды. Алай а ала сизге тутханны Аллахны атын эсгериб, алай ашагъыз! (Аланы уугъа ийген заманда да Аллахны аты бла ийиб, ала тутханны да Аллахны аты бла кесиб, шкокдан атса да Аллахны аты бла атыб.  «Аллаху акбар!» - деб, эсгериу да алайды). Аллахдан къоркъугъуз! Ишексиз, эсеблеуде Аллах бек теркди.

5.       Бюгюн сизге (ашаргъа) таза затла халал этилдиле. Китаб берилген къауумну ашы да (кесген малы) сизге халал болду. Сизни ашыгъыз да алагъа халал болду. Намысларын сакълаб тургъан муъмин тишириуланы (алыргъа да халал болду). Ол сизге дери китаб берилгенледен намысларын сакълаб тургъан тишириула да, ала бла аман айланмай, тосха да тутмай, къалынларын да берсегиз, аланы алыргъа да халал болду. Ким дин буюргъаннга къаршчы чыкъса, аны къуллугъу зыраф болду. Ахыратда уа ол насыбсызладанды.

6.       Эй, ийман салгъанла! Сиз намаз къылыргъа тебреген заманда джууугъуз: бетлеригизни, къолларыгъызны да чынагъа дери, башларыгъызгъа да мес тартыгъыз (суу къолну ышыгъыз), эки аякъны да ашыкъгъа дери. Сиз джунуб болсагъыз (эркиши тишириу бирге къалгъан), тазаланыгъыз (джууунугъуз!) Сиз не ауруулу, не джолоучу, не кеси кереклигизге барыб, неда тишириу бла джумушугъуз болуб, сора суу табмасагъыз, таза къум бла (топуракъ бла) темам этигиз! Аны бетлеригизге да, билеклеригизге да ышыгъыз! (Аны бла) Аллах сизге ауур этерге излемейди, алай а Ол сизни тазаларгъа, нигъматларын да толу берирге излейди. Сиз анга шукур эте билир эсегиз а.

7.       Аллахны сизге этген ашхылыкъларын да, дагъыда сиз Анга: «Биз эшитдик, бой да салдыкъ», - деген заманыгъызда, Ол сизни бла сёз бегитгенин да унутмай, эсде тутугъуз! Аллахдан къоркъугъуз (антыгъызны бузмагъыз!) Ишексиз, Аллах а джюрекледе не болгъанын толу билибди.

8.       Эй ийнаннганла! Аллах ючюн шагъатла да бола, динигизде хакъ къатыб туруучула болугъуз (халкъгъа тюзлюкню кёргюзюгюз, юлгю болугъуз!) Бир къауумну эрши кёрюу сизни хакъдан чыгъарыб иймесин (сакъ болугъуз! Хар заманда) тюзлюк этигиз, ол такъуагъа джууугъуракъды. Аллахдан къоркъугъуз! Ишексиз, Аллах а сизни не этгенигизден хапарлыды.

9.       Ийман салыб, ашхы ишле да этгенлени Аллах кечерге эмда алагъа уллу джал берирге сёз береди.

10.     Къаршчы болуб Бизни аятларыбызны ётюрюкге санагъанла уа – ала джаханим иелеридиле.

11.     Эй, ийнаннган къауум! Аллахны сизге этген ашхылыгъын эсгеригиз! Бир къауум сизге къолларын керир къайгъыгъа кирген заманда, Ол аланы къолларын сизден тыйгъанын. Къоркъугъуз Аллахдан! Ийнаннганла Уллу Аллахха таяныб тохтасынла!

12.     Ишексиз, Аллах Бану Исраилледен да ант алгъан эди. Биз аладан онекисин алчыла этиб джиберген эдик. Керти болуб, Аллах алагъа: «Мен сизни блама (къоркъмай барыгъыз), намаз да къылсагъыз, зекят да берсегиз, Мени келечилериме да ийнансагъыз, алагъа болушлукъ да этсегиз, Аллахха ариу ёнгкюч да берсегиз (мында этген сууаблыкъланы, игиликлени хакъын Къыямат кюн Аллахны аллында ызына аллыкъса), Мен сёз береме, сизни аман ишлеригизни кетериб, тюбю бла суула баргъан, сыйлы джаннетлеге кийирмей къоймазгъа. Артда сизден  кяфыр болгъан а – ол тюз джолдан аджашыр», - деген эди.

13.     Сора ала антларын ойгъанлары ючюн, Биз алагъа налат берген эдик, джюреклерин да къаты этген эдик. Ала Аллахны сёзлерин орунларындан тюрлендирген эдиле (кеслерине джараулу этиб). Алагъа анда айтылгъан (буюрулгъан) юлюшлерин унутхан эдиле. Энди быланы (чууутлуланы) да, бир кесеклери болмаса, таймаздан, хыянат ишлери сеннге ачыла-ачыла турур (буруннгу чууутлулача). Алай болса да, сен аланы айыбха тутма! Ишексиз, Аллах ашхылыкъла этиучюлени сюеди.

14.     Ишексиз, биз христианлабыз, деген къауумдан да Биз ант алгъан эдик. Алай а ала да буйрукъдан юлюшлерин унутхан эдиле. Сора Биз аланы араларына, Къыямат кюннге дери, душманлыкъны, ачыуну салдыкъ. Аллах а артда алагъа этгенлерини хапарын айтыр.

15.     Эй, китаб иелери! Сиз китабдан джашыргъан джерлеригизни талайын ачыкълай, талайын да кече (ачыкъламай къоя) сизге Бизни келечибиз келди. Ишексиз, сизге Аллахдан нюр да болгъан, хар нени ачыкълаучу китаб келди.

16.     Аны бла (Къуран бла) Аллах Кесини эркинлиги бла, Аны разылыгъыны да, саламатлыкъ джолну да ызындан баргъанланы тюзетеди. Кесини буйругъу бла аланы къарангылыкъдан джарыкъгъа да чыгъарады, тюз джолгъа да салады.

17.     Ишексиз, Мариямны джашы Месих – «аллахды» дегенле кяфыр болдула. Сен алагъа: «Мариямны джашы Месихни да, аны анасын да, джер юсюнде болгъан затны барын да Аллах халек этерге излесе, аланы Аллахдан джакъларгъа къолундан келлик бармыды сора?» - деб айт. Кёклени, джерни да, экисини арасында болгъан затны да иелиги Аллахныкъыды. Ол Кеси къалай сюйсе, алай джаратады. Аллахны уа хар неге да къудрети джетеди.

18.     Чууутлула бла христианла: «Биз Аллахны энчи уланларыбыз эмда Аны сюйгенлерибиз», - дедиле. Сен алагъа: «Алай эсе, сора, гюнахларыгъыз ючюн (файгъамбарла бла кюрешиб, алагъа азаб берген, аланы джолларын бузгъан затларыгъыз ючюн), Ол сизге азаб нек береди? Сиз да, къалгъанла кибик, Ол джаратхан адамласыз, тыйыншлы кёргенин кечеди, тыйыншлы кёргенине азаб береди. Кёкле да, джер да, аланы арасында болгъан затла да Аллахны иелигине (оноууна) сыйыныбдыла. Хар не да Аны аллына къайытыр», - де.

19.     Эй, китаб ахлула! Файгъамбарла келиуню арасы узайыб, сизге Бизни келечибиз келди. (Гъыйса бла Мухаммадны арасы алтыджюз джыл болгъанды, эм узагъы ол болгъанды). Артда сиз: «Бизге сюйюмчю айтыучу, къоркъутуучу келмеди», - демез ючюн. Ма энди сизге сюйюмчю айтыучу, къоркъутуучу келечи келди. Аллахны уа хар неге да къолундан келеди. (Ары дери келген китабла тюрленнгенден сора, Уллу Аллах хакъны айтхан китаб иймей къойса, халкъ да терс китабла бла джашасала, ол заманда миллет терс джолда болгъаны ючюн, аладан Къыямат кюн джууаб излеу тюз болмайды. Ол себебден Аллаху Тагъала хакъны айтхан китаб джибергенди. Къыямат кюн халкъны ауузун тутар ючюн).

20.     Бир заманда Мусса кесини къауумуна: «Эй, джамагъат! Аллахны сизге этген ашхылыкъларын эсге алыгъыз! Ол кесигизни арагъыздан сизге файгъамбарла чыгъарды, сизден патчахла да болдурду. Дагъыда сизге дунияны башында кишиге бермеген ашхылыкъларын да саугъалады.

21.     Эй, халкъым! Аллах сизге ары кирирге буюруб, бегитиб тургъан сыйлы джерге (Бейтул Мукъаддасха, Шамгъа патчахдан къоркъмай) киригиз! Къоркъуб, ызыгъызгъа къайытсагъыз а, сиз насыбсызлыкъгъа бурулурсуз», - деген эди.

22.     Ала да: «Эй, Мусса! Анда кючлю адамла бардыла, ала андан чыкъгъынчы дери, биз чыртда ары кирмезбиз! Ала андан чыкъсала, ол заманда кирирбиз!», - дедиле.

23.     Ол кирирге къоркъгъан къауумдан, Аллах джазыкъсыннган экеулен алагъа: «Къоркъмагъыз да, киригиз ары эшикден, сиз ары кирген заманда, ишексиз, хорларыкъсыз! Ийнана эсегиз, сиз Аллахха таяныб тохтагъыз!», - деген эдиле.

24.     Ала да: «Эй, Мусса! Ала анда туруб, биз ары чыртда кирмезбиз! Сен да, Раббинг да – экинг да барыгъыз да, этигиз ала бла къазауат, биз а былай турайыкъ», - деген эдиле.

25.     Мусса да: «Эй, Раббим! Мен къуру кесим бла къарнашыма ие болалама, бизни бла бу пасыкъ къауумну арабызны бир айыр», - деген эди.

26.     Аллах анга: «(Алай эсе) ол сыйлы джер алагъа къыркъ джылгъа харам болду. Ала бир тюзде (аллай бир заманны)  хайран халда айланырла. Ол пасыкъ къауум ючюн сен къайгъырма», - деген эди.

27.     (Мухаммад) сен алагъа хакъ бла Адамны эки джашыны хапарын да окъу. Ала экиси да къурманлыкъ этген эдиле. Аладан бириники къабыл болгъан эди, экинчисиники уа къабыл болмагъан эди. (Ол къабыл болмагъан – Къабил) ол бирине (Хабилге): «Мен сени ёлтюрмей къоймам», - деген эди. Ол анга: «Аллах къуру такъуачыланыкъын къабыл этеди.

28.     Мени ёлтюрюрге сен къолунгу кёлтюрсенг да, мен сени ёлтюрюрге къол кёлтюрмем. Мен дунияланы Иеси Аллахдан къоркъама.

29.     Ишексиз, сен мени гюнахымы да, кесинги гюнахынгы да бойнунга алыб, джаханим иеси болурса. Ол а зулмучуланы хакъларыды дейме», - деген эди.

30.     Къарнашын ёлтюрюрге аны джюреги къыздырыб, ол аны ёлтюрген эди. Алай бла ол насыбсызладан болгъан эди.

31.     Сора Аллах анга, ол къарнашыны ёлюсюн джерни къазыб, къалай бастырлыгъын кёргюзюрге бир къаргъаны ийген эди (ол ёлюкню не этерге билмегенинде).  Ол (Къабил): «Меннге не къыйынлыкъ болгъанды, ол къаргъа кибик мен да къарнашымы ёлюсюн асырамазча», - дегенди. Артда уа ол ёкюннгенледен болгъан эди (ол джер юсюнде биринчи ёлюк эди).

32.     Ол себебден Биз Бану Исраиллеге (Тауратда): «Ёлюм ючюн ёлюм болмай, неда джер юсюнде бузукълукъ этгени ючюн болмай, (тюз) адамны ким ёлтюрсе, джер юсюнде адамланы барысын да ёлтюрген кибик саналыр. Алай болмай, аны ким сау къойса, адамланы барын да сау къойгъан кибик саналыр», - деб джазгъан эдик. Ишексиз, алагъа Бизни файгъамбарларыбыз ачыкъ далилле алыб келген эдиле. Алай а аланы кёбюсю, андан сора да, чекден чыкъгъан эдиле.

33.     Тюзю, Аллах бла, Аны келечиси бла къазауат этиб кюрешгенлени да, джер юсюнде бузукълукъ джайыб джюрюгенлени да хакълары: аланы не ёлтюрюу, не асыу, не ауушдуруб къол-аякъ кесиу, неда джуртдан къыстау. Бу алагъа дунияда ыйлыкъды, ахыратда уа алагъа уллу азабды;

34.     сиз алагъа къатылгъынчы дери, тауба этгенледен къалгъанлагъа (ала уа ол къауумгъа кирмейдиле). Ишексиз, Аллах кечиучудю, рахматлыды.

35.     Эй, ийман салгъанла! Аллахдан къоркъугъуз, Анга джууукълашыу джолланы излегиз! Аллах джолунда къадалыб кюрешигиз! Сиз насыблы болур эсегиз а.

36.     Ишексиз, Къыямат кюнню азабындан (къутулур ючюн), кяфырла джер юсюнде байлыкъны барын да, дагъыда аллай бирлери болуб берселе да, къабыл этилмез! Алагъа термилтген азаб хазырды.

37.     Ала не кюрешселе да, чыртда отдан чыгъалмазла, алагъа таймаз азаб болур.

38.     Урлаучу эркишини да, тиширыуну да, этген ишлерини хакъына, экисини да къолларын кесигиз! Аллахдан ол башхалагъа юлгю болур ючюн. Аллахны уа кючю уллуду, Ол акъылманды.

39.     Алай а биреу зулму этгенден сора къайытыб, тауба этсе, кеси да тюзелсе (дин джолгъа, алгъанын къайтарса), ол заманда Аллах аны таубасын къабыл этер. Ишексиз, Аллах бек кечиучюдю, рахматлыды.

40.     Сен сора кёклени, джерни эркинлиги Аллахны къолунда болгъанын билмеймисе? Ол сюйсе азаб береди, сюйсе кечеди (ушатханына кёре этеди). Ишексиз, Аллахны къудрети уллуду.

41.     Эй, файгъамбар! Ол ауузлары бла ийнанабыз деб, джюреклери уа чыртда ийнанмагъан къауумну, кяфырлыкъгъа ашыгъыш болгъанлары, сени мыдах этмесин (къыйналма!) Яхудийледен, сени къатынга да келмегенлей (сеннге джукъ да сормагъанлай), ётюрюкге бек эс бёлюб тынгылагъан къауум да барды. Ала (китабда) орунларында джарашыб тургъан сёзлени, орунларындан тюрлендиредиле. Сора ала бир-бирине: «Бу (аятла) сизге берилген эсе, тутугъуз, сизге берилмеген эсе, сакъ болугъуз, алагъа алданмагъыз!», - дейдиле. Аллах биреуню фитнагъа салыргъа излесе, аны сакъларгъа сени къолунгдан келмез. Ала Аллах аланы джюреклерин тазаларгъа излемеген къауумдула. Алагъа дунияда – сыйсызлыкъ, ахыратда уа – уллу азаб барды.

42.     Ала хаман ётюрюкге да тынгылаучу, хаман харамны да ашаучуладыла. Ала сеннге сюдге келселе, сюйсенг сюд эт, сюйсенг аладан джанла да къал! Джанлаб кетсенг да, ала сеннге бир зат заран эталмазла. Сюд этерик болсанг а, аланы араларында тюз сюд эт! Ишексиз, Аллах тюзлюкчюлени сюеди.

43.     Ала сени къалай сюдю этерле, ичинде Аллахны хукмулары болгъан Таурат къолларында тургъанлай, кеслери да сенден джанлай тургъанлай. Игитда, ала муъминле тюлдюле. (Къураннга къаршчы болуб, кеслерини китабларына таяныб, аны да тындырмагъанлай, ислам диннге къайытмаз ючюн, баш алыр сылтаула къураб кюрешгендиле. Алай бла аланы, китабланы барына  да, ийнаныулары бош болуб къалгъанды. Нек десенг, кеслерини китаблары Тауратха ийнансала ала, Мухаммадха да, Къураннга да ийнанмай барыр джерлери джокъду. Алайсыз аланы джоллары кесилибди).

44.     Биз, ишексиз, ичинде тюз джол да, нюр да болгъан Тауратны тюшюрген эдик. Муслиман файгъамбарла ала бла хукму этген эдиле. Ала кибик яхудий динни тутханла да, раввинле да, гъалимле да (аны бла хукму этген эдиле), Аллахдан алагъа келген китабны тюз сакъларгъа деб берилген, кеслери да шагъат болуб тургъан. (Аланы тюз тутугъуз) адамладан къоркъмагъыз! Къуру Менден къоркъугъуз! Мени сыйлы аятларымы дунияны аз затына сатмагъыз! Аллах тюшюрген зат бла хукму этмегенле уа – ала кяфырладыла.

45.     Алагъа Тауратда джан ючюн – джан, кёз ючюн – кёз, бурун ючюн – бурун, къулакъ ючюн – къулакъ, тиш ючюн – тиш, джара ючюн да (джара) – къан алыуну джазгъан эдик. Аны биреу садакъагъа къоюб олтурса (кечиб, чомартлыкъ этиб), ол анга гюнахларындан кетерирге себебди. Ишексиз, Аллах тюшюрген зат бла хукму этмегенле уа – ала зулмучуладыла.

46.     Дагъыда аланы (файгъамбарланы) ызы бла, ары дери келген Тауратны хакълыгъын да бегите, Мариямны джашы Гъыйсаны да ийген эдик. Анга Биз ичинде тюз джол да, нюр да болгъан Инджилни берген эдик. Ол алагъа Тауратны ичинде тюз джолну да, такъуалылагъа ауаз болгъанын да бегите келген эди,

47.     Инджил иелери, Аллах алагъа китабларында тюшюрген зат бла хукму этер ючюн. Аллах тюшюрген зат бла хукму этмегенле уа – ала пасыкъладыла.

48.     (Мухаммад) эндиге дери келген китабланы хакълыгъын да бегите келген, Биз сеннге да хакъ китаб эндирдик, анга къайгъыра (Къураннга, джау аны тюрлендириуден сакълай). Энди (Мухаммад) сен да Биз эндирген зат бла адамла арасында хукму эт. Ол сеннге келген хакъны къоюб, аланы нафсы хауалары сюйгеннге барма! Сизден хар биринге да шерият (закон) этгенбиз. Аллах сюйсе, барынгы да бир уммет (бир дин) этиб да къоялыр эди. (Аллаху Тагъала халкъны бирикдириб бир дин этиб нек къоймайды деб, разы болмагъанла бардыла. Ол Уллу Аллахны сынамыды. Тюрлю-тюрлю бёлюмлеге бёлюб, хакъны ким тутар деб, туурадан къараб сынайды. Бир къаууму Аллах айтхан деб, бегиб тохтайдыла, бирле да адетле, законла деб, Аллахны джолундан терсейиб кетедиле. Керти ийнаннган бла, алдауукъ ийнаннган алайда ачыкъланады). Алай а берген заты бла Ол сизни сынар ючюн (иеди китаб). Хайырлы (сууаблы) затлада бири биринг бла эришигиз. Барынгы да къайытырыгъыз Аллаххады. Сора Ол сиз тартыш болуб тургъан затланы хапарын айтыб берир сизге.

49.     (Мухаммад, ол себебден) аланы араларында къуру Аллах тюшюрген зат бла хукму эт, аланы нафсы хауалары сюйген затха барма, сакъ бол (ийилиб кетме), ала сеннге Аллах эндиргенни бир джерин буздуруб къоймасынла! Ала арт бурсала уа, сен бил, аланы бир къауум гюнахлары ючюн, Аллах алагъа къыйынлыкъ берирге излейди. Ишексиз, адамланы кёбюсю уа пасыкъды.

50.     Ала джахил заманны хукмусунму (законунму) излейдиле сора? Ишексиз, ийнаннган къауумгъа Аллахдан ариу хукму (оноу) этерик кимди сора?

51.     Эй, ийман салгъанла! Чууутлула бла христианланы шохха тутмагъыз, ала бири бири бла шохдула. Сизден алагъа бурулгъан, ишексиз, ол аладанды. Ишексиз, Аллах зулмучу къауумну уа тюз джолгъа тюзетмез. (Ала экиси да биригиб, ислам диннге джаулукъ этгендиле. Ол себебден, Аллаху Тагъала муслиманланы ала бла шохлукъ джюрютюуден тыйгъанды).

52.     Сен джюреклеринде ауруулары болгъанланы (экибетлиле), ала бла шохлукъгъа талпый: «Биз арты бир табсыз болуб къалады деб къоркъабыз», - дегенлерин кёрюрсе (сылтауланыб). Аллахдан умут барды, Ол (муъминлеге) не хорлам, не бир башха тюрлю буйрукъ бериб къояргъа да болур. Сора ала ол ичлеринде джашырыб тургъан затларына сокъуранчлы болуб къалыргъа да болурла.

53.     Сора ала (муъминле) бир-бирине аланы (мунафикълени) юсюнден: «Биз керти сизни блабыз деб, Аллах бла къаты ант этгенле ма быламыдыла сора?» - дерле. Аланы этген гъамаллары уа тасды, ала джарлы болурла.

54.     Эй, ийнаннганла! Сизден дининден ким къайытса, сора (ол билсин) Аллах бир башхаланы да келтирир, Ол аланы сюйген, ала да Аны сюйген, муъминлеге джумушакъ, кяфырлагъа уа къаты болгъан, Аллах джолунда къазауат этиб кюрешген, биреуню айыбындан да къоркъмагъан (Аллахны ишинде. Бу аятдан ачыкъланады, муъминле бир-бирине бек джумушакъ болургъа, душманнга уа бойсунмай, анга къаты болургъа кереклиси). Ма ол Аллахны чомартлыгъыды, аны Ол кимге сюйсе, анга береди. Аллах а бек кенгди (чомартлыкъ бла), нени да билибди.

55.     Тюзю, сизни шохларыгъыз къуру: Аллах, Аны келечиси, сора намаз къылгъан, зекят да берген, Аллахха (буюгъуб) ийилген муъминледиле.

56.     Кимле Аллахны, Аны келечисин, муъминлени шохха тутсала – ол къауум Аллахны партиясыды. Ишексиз, Аллахны партиясы уа – хорлаучуду. (Ол хорламай мадар джокъду).

57.     Эй, муъминле! Сизге дери китаб берилген къауумдан сизни динигизни хыликкеге, оюннга тутхан къауумну да, кяфырланы да шохха тутмагъыз! Керти ийнана эсегиз, (алай этерге) Аллахдан къоркъугъуз!

58.     Ала, сиз азан айтыб, адамланы намазгъа чакъыргъан заманда да аны хыликкеге, оюннга тутадыла, акъылсызла болгъанлары себебли.

59.     (Мухаммад) сен алагъа: «Эй, китаб иелери! Биз къуру Бир Аллахха, бизге тюшюрюлгеннге, ары дери сизге тюшюрюлгеннге да ийнаннганыбыз ючюн, дертли болубму кюрешесиз (бизни бла) сора? Ишексиз, сизни кёбюгюз пасыкъласыз!», - де.

60.     Сен алагъа: «Аллах джанында сизге боллукъ, андан эсе да аман хакъны хапарын айтайыммы мен сизге? Ма ала уа Аллах налат бергенле, Аны чамланыуу болгъанла, Ол (Аллах) маймулла, тонгузла этгенле, дагъыда тагъутха (шайтаннга) табыннганла. Ма была орунлары бек аман, джолдан да эм бек аджашханладыла», - де.

61.     Ала сизге келселе: «Биз ийнанабыз», - дейдиле. Огъай, ала сизге иймансыз кириб, сизден иймансыз да чыкъгъанладыла. Ала (ичлеринде) джашыргъанны уа Аллах бек иги билибди.

62.     Сен аланы кёбюсюн гюнахда, джаулукъда, харам ашауда бир-бири бла эришгенлерин кёрюрсе. Аланы этген ишлери уа къалай аманды!

63.     Айхай, раввинлери (гъалимлери) аланы гюнахлы сёзледен, харам ашаудан бир тыйсала эди! Аланы этген ишлери уа къалай аманды!

64.     Яхудий къауум: «Аллахны къолу байланыбды (къызгъанчды)», - дедиле. Аланы, бу сёзлери ючюн, къоллары бугъоулансын, алагъа налат да болсун! Аллахны эки къолу да (къудрет къолла) керилибди, ушатханына кёре береди. Ажымсыз, Иенги джанындан сеннге тюшген (бу Къуран) аланы кёбюсюне терсеймекни, кяфырлыкъны къошады. Сора Биз аланы араларына, Къыяматха дери, душманлыкъны, ачыуну салдыкъ. Ала къазауатха от джандыргъанлары сайын, Аллах аны джукълатады. Ала джер юсюнде бузукълукъ салыргъа дыгалас этедиле. Ишексиз, Аллах а бузукъчуланы сюймейди.

65.     Ол китаб иелери ийман салыб, такъуалы болсала эди, айхайда, Биз аланы аман ишлерин кетериб, зауукъланнган джаннетлеге кийирмей къоймаз эдик.

66.     Ала Тауратны да, Инджилни да, Иелеринден алагъа тюшюрюлген затны тюз тутсала эди, ол заманда ала баш джанларындан да, тюб джанларындан да нигъматла (ашхылыкъла) табар эдиле. Аладан мардада тюз тургъанла да бардыла. Кёбюсюню уа этген ишлери къалай аманды!

67.     Эй, Расул! Иенгден сеннге тюшюрюлгенни (халкъгъа) джетишдир! Аны этмесенг, ол заманда сен Аны аманатын тындырмайса. Аллах а сени адамладан сакълар. Ишексиз, Аллах къаршчы болгъан къауумну тюз джолгъа салмаз.

68.     (Мухаммад) сен алагъа: «Эй, китаб иелери! Сиз, Инджилни да, Тауратны да, Иегизден сизге тюшюрюлген затны да тюз тутхунчу дери, бир затда да (динде) тюлсюз», - деб айт. Алай а Иенгден сеннге тюшюрюлген (Къуран) аланы кёбюсюне хакъ терсеймекни, кяфырлыкъны къошады. Сен а ол ийнанмагъан къауум ючюн къыйналма.

69.     Ишексиз, (Къураннга) ийнаннганла, яхудий динни тутханла, сабейле, христианла Бир Аллахха да, Къыямат кюннге да ийман салыб, ашхы ишле да этселе, алагъа не къоркъуу, не мыдахлыкъ болмаз.

70.     Ишексиз, Биз Бану Исраилледен (бир кёзюуде) ант алгъан эдик, алагъа келечиле да джиберген эдик. Сора келечиле алагъа, аланы хауаларына келишмеген зат бла баргъанлары сайын, аланы бир къауумун джалгъаннга санадыла, бир къауумун да ёлтюрдюле.

71.     Алагъа (ол ишлери себебли) фитна (къыйынлыкъ) келмез деб, акъыллары алай эди, ала сокъурла, сангыраула эдиле. Андан сора да Аллах алагъа ал буруб къарагъан эди. (Алай болгъанлыкъгъа) аланы кёбюсю сокъурлай, сангыраулай къалгъан эди. Аллах а аланы не этгенлерин кёрюбдю.

72.     Ишексиз: «Аллах – Мариямны джашы Месихди», - дегенле кяфыр болдула. Месих а, тюзю, алагъа: «Эй, Бану Исраилле! Мени да, сизни да Раббигизге къуллукъ этигиз!», - дегенди. Ишексиз, ким Аллахха нёгер тутса, Аллах анга джаннетни харам этди, аны орну отду. Зулмучулагъа уа бир болушуучу табылмаз!

73.     Ишексиз: «Аллах – ючню ючюнчюсюдю», - дегенле да кяфыр болдула. Бир Аллахдан ёзге, башха табыныр джукъ джокъду. (Троица – кёкде Аллах, Гъыйса, анасы Мариям – христианланы бегитиулери бла юч аллах болады. Гъыйса да ол ючню бирине саналады. Анасы да аланы бирине саналады. Бусагъатда христианланы «бог» дегенлери уа Гъыйсады, муслиманла, аны иги ангыламай, кеслери ийнаннган Аллахха джоралаб къоядыла). Ала, ол айтхан затларындан тыйылмай, къарышыб турсала, алагъа термилтген азаб джетмей къалмаз.

74.     Энди ала Аллахха къайытыб, кечмеклик тилемезлеми сора? Аллах а бек кечиучюдю, джумушакъды.

75.     Мариямны джашы Месих къуб-къуру келечиди. Анга дери да келечиле келиб кетгендиле (ол да ала кибик), аны анасы да тюз болгъанды. Ала экиси да ашарыкъ ашагъандыла. (Аш ашагъан Аллах боламыды сора? Мухаммад) бир къара сен, Биз алагъа аятларыбызны къалай ачыкълайбыз, ала да алдауукъгъа къалай барадыла.

76.     Сен алагъа: «Сиз Бир Аллахдан ёзге, сизге не заран этерге, не хайыр этерге къарыуу болмагъан затхамы къуллукъ этесиз сора?» - деб айт. Аллах а нени да эшитибди, нени да билибди.

77.     (Мухаммад) сен алагъа: «Эй, китаб иелери! Динигизде (хакъсыз) уллулукъ излеу бла чекден чыкъмагъыз! Сиз, ол бурун кеслери да терсейиб, башха кёблени да терсейтиб, тюз джолдан аджашыб кетген къауумну хауасыны ызындан бармагъыз!», - де.

78.     Бану Исраилледен ийнанмагъанлагъа, ала ассы болуб, чекден ётгенлери ючюн, Дауутну да, Мариямны джашы Гъыйсаны да ауузлары бла налат берилген эди (ала Аллахны буйругъун айтхан эдиле);

79.     ала бир-бирлерин амандан тыймай, кеслери да къошулуб этгенлери ючюн. Аланы ишлери уа нечик аманды.

80.     Энди сен кёресе, аланы кёбюсю (меккячы) кяфырла бла шохлукъ тутадыла. Аллахны чамланыууна джолугъуб, азабда да ёмюрлюкге турлукъ, къалай аман затны къурайдыла ала кеслерине.

81.     Алай а ала Аллахха, файгъамбаргъа, анга тюшюрюлген (Къураннга) ийман салгъан болсала, аланы шохха тутмаз эдиле. Алай а аланы кёбюсю пасыкъды.

82.     Ишексиз, (Мухаммад) сен адамланы ичинде, муъминлеге эм къаты джаулукъ этген чууутлула бла, мушрикле болуб табарса. Сюймекликде муъминлеге джууугъуракъ болуб да, биз христианлабыз дегенлени кёрюрсе. Бу, аланы ичлеринде (тюз) гъалимле да, монахла да болгъанлары ючюн, ала уллукёллюлюк да этмегенлери ючюн.

83.     Ала файгъамбаргъа тюшюрюлген Къураннга тынгылагъан заманда, аны хакъ болгъанын ангылаб, кёзлери джыламукъдан тола, сора: «Эй, Иебиз, биз бу (Къураннга) ийнандыкъ, бизни шагъатлыкъ этгенле бла джаз;

84.     биз Бир Аллахха да, бизге келген хакъгъа да ийман нек салмазбыз сора? Раббибиз бизни да ашхыла бла (джаннетге) кийиририне термилебиз» - дедиле.

85.     Сора бу сёзлери себебли, Аллах аланы тюблери бла суула баргъан джаннетле бла ёмюрлюкге саугъалады. Ашхылыкъ этиучюлени хакълары уа – ма олду.

86.     Алай а къаршчы болуб, аятларыбызны ётюрюкге санагъанла – ала уа джаханим иелеридиле.

87.     Эй, ийман салгъанла! Аллах сизге халал этген таза затларын харам этиб, чекден ётюб кетмегиз! Ишексиз, Аллах чекден ётюучюлени сюймейди.

88.     Алай а Аллахны сизге берген таза-халал рысхысындан ашагъыз! Ол сиз ийнаннган Аллахдан да къоркъугъуз (кесигизча бу халал, бу харам дерге!)

89.     Бош антларыгъыз ючюн, Аллах сизни айыбха тутмайды. Алай а, сиз джюрек бла бегитиб этген антларыгъыз ючюн, Ол сизден сорур. Аны джулууу (тёлеую) юйдегигизге ашатхан, орта эсебден – не он мискинни тойдуруу, не аланы кийиндириу, неда бир къулну азат этиу. Муну табмагъан а юч кюн ораза тутар. Сиз ант этгенден сора, бузгъан антларыгъызны джулууу ма буду. Антларыгъызны сакълагъыз! Аллах сизге аятларын ма былай ачыкълайды, шукур эте билир эсегиз а.

90.     Эй, муъминле! Эсиртген ичги (спиртной, наркотик, не тюрлю да башны къатышдыргъан зат), ёч оюн, гяуур къачлагъа къурманлыкъ этиучю ташланы юсюнде къурманлыкъ этиу, садакъ окъла бла билгичлик этиу – кир затладыла, шайтанны ишлериндендиле, аладан кенг болугъуз, сиз насыблы болур ючюн.

91.     Ишексиз, шайтан ичги бла, ёч оюн бла сизни арагъызгъа джаулукъну, ачыуулукъну салыргъа, Аллахны унутдурургъа,  намаздан да тыяргъа мурат этеди къуру. Сора (муну эшитиб) сиз тыйыламысыз, тыйылмаймысыз? (Бу аятха дери ичгини, ёч оюнну юсюнден келген аятланы хукмуларын бу аят бузады. Алагъа эс бёлмей, аланы къоюб, бу аят бла хукму этерге борчду. Нек десенг, бу эм артда ичгини да, ёч оюнну да харамлыгъын бегитиб келген аятды. Ол бирлери бла ишлерге, оноу этерге джарамайды).

92.     Алгъыбурун Аллахха бойсунугъуз, сора келечисине бойсунугъуз, сакъ болугъуз (ала айтханны бузмагъыз!) Сора сиз (ол экисине) арт бурсагъыз а, билигиз, Бизни келечибизни борчу къуру аманатны ачыкълаб, джетишдириудю.

93.     Ийман салыб, ашхы ишле да этгенлеге, озгъан заманда ашагъан харамлары ючюн гюнах джокъду, мындан ары ала сакъ болсала. Ала такъуалы, ийманлы болсала, Аллахдан къоркъуб, игиликле эте да турсала. Аллах а игиликле этиучюлени сюеди.

94.     Эй, муъминле! (Хаджи къылгъан заманда) не къолларыгъыз, не окъларыгъыз джетишген кийикле бла Аллах сизни чыртда сынамай къоймаз, ташада – (джюрегини ичи) къоркъгъан ким болгъанын Аллах билир ючюн. Ким мындан ары чекден чыкъса, анга термилтген азаб хазырды.

95.     Эй, муъминле! Сиз ихрам халда кийик ёлтюрмегиз! Сизден иш этиб, аны ким ёлтюрсе, аны хакъы (джулууу) ол ёлтюргени тенгли бир малды. Кябагъа баргъандан сора, аны оноуун сизден эки тюз киши этсинле. Аны хакъы не бир къурманлыкъ баджарыу, не мискинлеге аш ашатыу, неда анга тенгликге ораза тутуу болсун, ол этген ишини терслигин чайнар ючюн. Эндиге дери ётгенни Аллах кечеди. Энди къайытыб этгеннге, Аллах азаб берир. Ол къудретлиди, дерт алыуну Иесиди.

96.     Тенгизде уулау (чабакъ тутуу), аны ашы сизге да, (кемеде) джолоучулагъа да халалды. Алай а джерде уулау, сиз ихрам халда – харам болду. Ол сиз аллына джыйыллыкъ Аллахдан къоркъугъуз (бу буйрукъну бузмагъыз!)

97.     Хурметли юй – Кябаны Аллах, адам улу ючюн, джыйылыучу джер этди. Сыйлы айны да, къурманлыкъ этиуню да, боюнлары джасалгъан, омакъ тюелени да (къурманлыкъгъа аталгъан, хаджгъа джорукъ) этди. Ол бары да кёкледе, джерде бар затны Аллах билгенин да, ишексиз, Аллах хар затны да билиучю болгъанын да сиз ангылар ючюн.

98.     Ишексиз, сиз Аллах къаты азабны Иеси болгъанын да (терслеге), ишексиз, (тюшюннгенлеге) Ол кечиучю, джумушакъ болгъанын да билигиз!

99.     Файгъамбарны борчу – къуру аманатны толу джетишдириудю. Аллах а сиз ачыкъ этгенни да, джашыргъанны да билибди.

100.    (Эй, Мухаммад!) «Кирни кёблюгю сени не сейирсиндирсе да, кир бла таза тенг тюлдю» - де. (Игиле бла аманла, динлиле бла динсизле). Ол себебден, эй, акъыл иелери! Аллахдан къоркъугъуз, сиз насыблы болур эсегиз а. (Хаджи къылыу фарыз болгъан аят тюшгенинде, файгъамбардан: «Хар джыл сайынмы?» - деб соргъандыла. Ол джууаб бермей, бир кесек туруб, сора артда: «Хо», - десем, хар джылда борч болуб къалыр эди», - дегенди. Алайсыз а муслиман адамгъа аны борчу ёмюрюнде бир кереди).

101.    Эй, муъминле! Ачылсала, сизни мыдах этерик затланы соруб турмагъыз! Къуран тюшюрюле тургъан заманда соруб турсагъыз, ала ачылырла. Аллах аланы кечеди. Аллах а нени да кечиучюдю, джууашды. (Аллах адамгъа ауур джюк салыргъа излемейди. Адам хаман соруб турса, Ол джууаб бериб барыргъа керек болур. Бойнуна ауур джюк алмаз ючюн, кёб сорургъа керек тюлдю. Аят аны юсюнденди).

102.    Бурун, сизге дери да, бир къауумла (файгъамбарларына) алай соруб туруб, артда аны этмей, кяфыр болгъандыла.

103.    Не бахира, не сааиба, не уасила, не хам (гяуур къачлагъа аталгъан къурман малла, джахил адетле) – аланы бири да Аллах салгъан джорукъ тюлдю. Алай а ол ийнанмагъанла кеслери джанларындан Аллахха ётюрюклени атаб кюрешедиле. Аланы кёбюсю акъылсызды.

104.    Алагъа: «Аллах тюшюрген затха (Къураннга) файгъамбаргъа келигиз!», - деб айтылса, ала: «Биз ата-бабадан табхан зат (джол) бизге джетеди», - дейдиле. Ата-бабалары не джукъ билмеген, не тюз джолда болмагъан эселе уа? (Бюгюн-бюгече да аджашханланы джууаблары тамам алайды. Сен алагъа Уллу Аллахны сёзю, Къурандан айтсанг, ала да ата-бабаны джолу деб, аны сеннге кёнделен саладыла).

105.    Эй, ийнаннганла! Сизге тюзетирге борчугъуз къуру кесигизсиз. Сиз кесигиз тюз джолда болсагъыз, аджашханны зараны сизге келмез. Барынгы да барырыгъыз Аллахны аллынады. Сора Аллах сизни не этгенигизни хапарын айтыб берир.

106.    Эй, муъминле! Сизни биригиз ёле туруб, осият этген заманда, сизден эки тюз адам шагъат болсун! Неда сиз джер юсюнде джолоучу болуб, биреуге ёлюм къыйынлыкъ келсе, кесигизден башха экеулен шагъат болсун! Сиз алагъа ишекли болсагъыз (тюз, терс айтханларына, элге келгенден сора), намаздан сора аланы тыйыгъыз да, ала Аллах бла ант этсинле: «Биз (шагъатлыгъыбызны) бир затха да сатарыкъ тюлбюз, ариу джууукъ болса да, аны Аллахны аллында да джашырлыкъ тюлбюз, алай болмаса, биз тамам гюнахлыладан болурбуз!», - деб.

107.    Сора ала экиси да (тюз айтмай) гюнахлы болгъанлары ачыкъланса, ёлгенни джанындан эм тыйыншлы – экеулен аланы орунларына туруб, Аллахны аты бла ант этсинле: «Ишексиз, аланы шагъатлыкъларындан эсе бизники кертиди, биз хакъдан таймайбыз. Алай тюл эсе, биз керти зулмучуладан болурбуз!», - деб.

108.    Ма ол не тюзюрек шагъатлыкъ берирге, неда аланы антларындан сора, къайтарыб, (алагъа къаршчы) ант этилиринден къоркъаргъа тыйыншлыракъды. Сора Аллахдан къоркъгъан да, тынгылагъан да этигиз! Аллах а пасыкъ къауумну тюз джолгъа салмаз!

109.    Къыямат кюн Аллах файгъамбарланы барын да джыйыб: «Сизге не джууаб берилди?» - деб сорур. (Сиз адамлагъа келечи болуб баргъан заманда, ала сизге не айтдыла деб). Ала да: «Бизде билим джокъду. Ишексиз, джангыз Сенсе ташаланы толу билген», - дерле.

110.    Ол заманда Аллах: «Эй, Мариямны джашы Гъыйса! Сеннге да, сени табханнга да этген нигъматларымы эсинге тюшюр. Ол Мен сыйлы джан (Джабраил бла неда Аллахдан салыннган джан бла) сеннге билек болуб, сен бешикде да, уллулукъда да адамла бла сёлешгенинги. Сеннге китабны, акъылманлыкъны, Тауратны, Инджилни юретгеними да. Дагъыда сен балчыкъдан къанатлы сыфатда сурат этиб, Мени буйругъум бла анга юфгюрсенг, ол Мени буйругъум бла къанатлы болуб къалгъанын (учуб кетгенин).  Мени буйругъум бла анадан туума сокъурну, келепенни къалай сау этгенинги да. Энтда Мени буйругъум бла ёлгенлени къалай тирилтгенинги да. Бану Исраиллеге сен ачыкъ далилле бла баргъанынгда, аладан ийнанмагъан къауум: «Бу ачыкъ кёзбауду», - деб тохтагъан заманда, Мен сени аладан къалай сакълагъанымы да (орнуна башханы кердириб, аны къутхаргъаны).

111.    Дагъыда Мен хауарийлени (Гъыйсаны асхабалары, орус тилде «12 апостолов» деб, алай айтадыла) джюреклерине сингдириб: «Меннге да, Мени келечиме да ийнаныгъыз!», - дегенимде, ала да: «Ийнандыкъ, энди биз Сеннге берилгенибизге шагъат бол», - дедиле.

112.    Дагъыда хауарийлени: «Эй, Гъыйса! Сени Иенг бизге кёкден бир тебси тюшюралырмы?» - дегенлерин. Ол да алагъа: «Аллахдан къоркъугъуз, Анга ийнана эсегиз», - дегенин.

113.    Хауарийле да анга: «Бизни андан (кёкден) келген ашарыкъладан ашарыбыз келеди. Аны бла сен айтхан керти болгъанын да билиб, джюреклерибиз да рахатланыб, ол (сейир) ишге да шагъатла болурубуз келеди», - деген эдиле.

114.    Сора Мариямны джашы Гъыйса: «Эй, Иебиз! Бизге кёкден бир тебси тюшюр! Ол бизге байрам болсун! Алдагъылагъа да, артдагъылагъа да Сенден бир сейир белги болсун! Сен бизге насыб юлюш саугъала! Рысхы бериучюлени эм ашхысыса!», - деб тиледи.

115.    Аллах да анга: «Ишексиз, Мен сизге тебси уа эндирейим, алай а андан сора да сизден ким кяфыр болса, Мен анга дунияны башында кишиге бермеген азабымы берирме», - деди. (Уллу Аллах халкъыны тилегине джууаб берирге къачан да хазырды. Алай а адам улу Аллахын да, Аны буйругъун да, тилегине джууаб бергенин да сан этмей унутуб, шукур этер орнуна терсине кетиб тебрейди).

116.    (Дагъыда эсгер, Къыямат кюн) Аллах: «Эй, Мариям улу Гъыйса! Адамлагъа Аллахдан ёзге, мени да, анамы да эки аллах этиб тутугъуз деб айтханмы эдинг сен алагъа?» - деб, сорур. Гъыйса да: «Сен хар айыбдан тазаса, сора мен алагъа эркинлигим болмагъан затны къалай айтыр эдим? Мен аны айтхан болсам, Сен биллик эдинг да? Сен мени ичимдегин билесе, мен а Сени ичингдегин билмейме. Ишексиз, Сен а ташаланы толу билиучюсе.

117.    Мен алагъа къуру Сен меннге буюргъан: «Мени да, сизни да Иегиз Бир Аллахха къуллукъ этигиз!», - дегенден ёзге джукъ айтмагъан эдим. Аланы ичлеринде тургъан чакълы бир заман мен аланы кёрюб турдум. Сен мени къоратхандан сора уа, алагъа къарауул Кесинг болгъанса. Сен а хар нени да толу кёрюбсе.

118.    Энди Сен аланы азабха салама десенг, ала Сени къулларынгдыла, огъай, кечеме десенг да, ишексиз, Сен къудретли, акъыл Иесисе», - дер.

119.    Сора Аллах да: «Бюгюн тюз адамланы тюзлюклери хайыр берген кюндю, анда алагъа ёмюрге тюблери бла сыйлы суула баргъан джаннетле бардыла», - дер. Алагъа Аллах да разы болур, ала да Анга разы болурла. Бу а бек уллу насыбды!

120.    Кёклени, джерни да, алада болгъан затланы да эркинлиги Аллахны къолундады. Аны къудрети хар неге да толу джетибди.

Анфал

Рахматлы Джумушакъ Аллахны аты бла.

1.(Эй, Мухаммад) ала сеннге анфалны (къазауатда тюшген рысхыны) юсюнден сорадыла. Сен алагъа: «Анфалны (оноуу) Аллахны эмда келечиси (Мухаммадныкъыды)», - де. Ол себебден Аллахдан къоркъугъуз, арагъызны джарашыу тутугъуз! Сиз керти муъминле эсегиз, Аллахха, Аны келечисине бойсунугъуз (дауну къоюгъуз). (Къазауатда тюшген рысхыны юлешиуню юсюнден дау болгъанында келгенди бу аят).

2.Муъминле уа къуру аллайладыла: Аллахны аты эсгерилген заманда къоркъа билген, Аны аятлары окъулгъан заманда ийманлары ёсген, Джаратхан Иелерине да таяныб тохтагъан,

3.намазларын да толу къылгъан, Биз берген рысхыдан да джойгъан, (Аллах разылыгъы ючюн, къызгъанчлыкъ, гызмарлыкъ этмей, халал джолда).

4.Ма ала хакъ муъминледиле. Иелерини джанында алагъа дараджала да, Аны кечмеклиги да, (джаннетде) чомарт рысхыла да хазырды.

5.(Рысхыны юлешиуню юсюнден а) иш алайды: хакъ болуб, Раббинг (буйрукъ этиб) сени юйюнгден (къазауатха) чыгъаргъан заманда, муъминледен бир бёлек аны эрши кёрюб:

6. «Аллахдан къазауатха, керти, буйрукъ болдуму сора?» - деб, хакъны юсюнден, сюрюлюб барыб ёлюмге тирелиб, аны кёре тургъанлача, ала сени бла даулашыб тохтагъан эдиле. (Къазауатха чыгъаргъа сюймей, рысхы юлешиннген заманда уа ала дау салгъандыла).

7.(Эй, муъминле, эсигиздемиди) Аллах эки къауум джау джыйындан бирин сизге берирге сёз бергени. Сиз а саууту азыракъ, къарыусузуракъ джыйынны сайлагъан эдигиз. Аллах а Кесини сёзлери бла хакъны орналтыргъа (буйругъун тохташдырыргъа), кяфыр къауумну да артын юзерге мурат этди;

8. хакъны бегитирге, ётюрюкню тюб этерге, ол ассыла эрши кёрселе да.

9.(Дагъыда эсигиздемиди) сиз Раббигизге къуугъун салыб, болушлукъ тилегенигиз. Ол да сизни тилегигизге: «Мен бир-бири ызындан саф-саф келген минг мёлек бла сизге болушлукъ этерме», - деб, джууаб берген эди да?

10.Аллах аны къуру сизни къууандырыргъа эмда джюреклеригизни басаргъа болмаса, ёзге зат ючюн этмеди. Аллахдан болмаса, бир джерден да болушлукъ джокъду. Ишексиз, Аллах къудретлиди, акъылманды.

11.Энтда эсигиздемиди: Ол сизни рахатландырыб, (татлы) джукъугъа ташайтханы, кёкден да сизге суу эндиргени, сиз шайтандан киригизни тазалар ючюн, джюреклеригизге да батырлыкъ салыр ючюн, алай бла аякъларыгъызны да (джауумдан сора, къумда) таймазча, кючлю бегитир ючюн? (Джауум да ол келген джауну джунчутур ючюн).

12.(Дагъыда эсигиздемиди) сени Раббинг мёлеклеге уахъю этиб, алагъа: «Мен сизни биргегизгеме, ол ийман келтиргенлеге билек болугъуз. Ол кяфыр къауумну уа Мен джюреклерине къоркъуу салырма, сиз аланы боюн джиклерине да, бармакъ учларына да уругъуз,

13.ала Аллахха да, Аны келечисине да къаршчы тургъанлары ючюн!», - деб джибергени. Аллахха да, файгъамбаргъа да ким къаршчы болса (билсин), ишексиз, азаб бериуде, Аллахны къарыуу уллуду.

14.(Гяуурла) сизни (дунияда) азабыгъыз ма олду, чегигиз ол азабны! Ахыратда уа, ишексиз, кяфырлагъа болуру от азабды.

15.Эй, ийнаннганла! Сиз кяфырла бла бетден бетге тюбешсегиз, бурулуб ызыгъызгъа къачмагъыз.

16.Артына туруб джангыдан кирир ючюн, неда башха къауумгъа къошулуб, ала бла къазауат этер ючюн болмай, ызына айланыб, ол кюн ким къачса, ол кесине Аллахны ачыуун алады. Аны турур орну да джаханимди. Аны барыр джери уа къалай аманды!

17.(Эй, муъминле!) Аланы ёлтюрген сиз тюлсюз, аланы ёлтюрген Аллахды. (Эй, Мухаммад) алагъа (уууч къумну) атхан сен тюлсе, алагъа атхан Аллах Кесиди, муъминлени ашхы сынау бла сынар ючюн. Ишексиз, Аллах нени да эшитибди, нени да билибди. (Мухаммад ууучу бла къум алыб, джау аскер таба атханында, ол аланы барыны да кёзлерине кириб, къармаб, джукъ кёрмей къалгъандыла. Аят аны айтады. Сен аланы барыны да кёзлерине джетдиралмаз эдинг, алай а аны Аллах джетдирди дейди).

18.Тюзю, ишни болгъаны ма алай эди. Кяфырланы уа хыйлаларын Аллах чачхан эди.

19.(Эй, кяфырла!) Сиз ары дери бир тюз оноу чыгъарын излеб тургъан эдигиз (ким тюз болгъанын билирге излеб). Энди уа сизге (муъминлени тюзлюклерин ачыкълаб) Аллахдан бегим келди, тыйылсагъыз хайырлы эди. Сиз ызыгъызгъа къайытсагъыз а (къазауатха), Биз да къайытырбыз. Не кёб болсагъыз да, сизни кёблюгюгюз бир джукъгъа да джарамаз. Аллах ийман салгъанлагъа нёгер болгъаны ючюн.

20.Эй, муъминле! Аллахха да, Аны келечисине да бойсунугъуз, сиз эшите тургъанлай андан (Къурандан) джанламагъыз.

21.Сиз ол эшитмегенлей: «Эшитдик», - дегенлеча болмагъыз.

22.Ишексиз, Аллах джанында джанланы эм аманлары –  сангыраула, сокъурла, джукъ ангыламагъанладыла.

23. Аллах, алада бир игилик барды деб билсе, алагъа эшитдирмей къоймаз эди. Ол алагъа эшитдирсе да, ала анга (келечисине) арт бурмай къоймаз эдиле.

24.Эй, ийман келтиргенле! Сиз Аллахха да, келечиге да джууаб беригиз, ол сизни (ёмюрлюк рахатлыкъ) джашаугъа чакъыргъан заманда. Аллах, ишексиз, адам бла аны джюрегини арасында болгъанын да, сиз Аны аллына джыйылмай къалмазыгъызны да билигиз.

25.Арагъызда фитна (Аллахдан сынам) тюшер деб, къоркъуб туругъуз! Ол келсе, сизден къуру зулмучулагъа энчи келмез. Аллах азаб бериуде бек къаты болгъанын да билигиз. (Элде бир аманлыкъчыла чыкъсала неда бир къайгъы тюшсе, эл бары ёрге туруб, аны джарашдырыр джанындан болургъа борчду. Алай болмай тынгылаб турсала уа, аны къыйынлыгъы барына да бирден джетеди).

26.Эй, мухаджирле! (Эсге алыгъыз) сиз джер юсюнде аз болуб, къарыусузлукъ, онгсузлукъ джетиб, джауларыгъыз да сизни сермеб тутуб (джер-джерде ёлтюредиле) деб, сиз къоркъгъан заманда, Аллах сизни Кесине къысыб, болушлугъу бла билек болгъанын, Ол сизге таза ашарыкъланы да насыб этгенин. Сиз (аны ючюн) шукурла этер эсегиз а. (Мухаджирле Меккяда заманда мушрикле аланы харам этиб, тюбеген джерде кимин тюйюб, кимин ёлтюрюб, джукъ бермей алагъа ачлыкъ джетдириб тургъандыла. Аллах разылыгъы ючюн деб, Мединагъа кёчгенлеринде, анда ашлары эркин болгъанды).

27.Эй, ийнаннганла! Сиз не Аллахха, не Аны келечисине хыянат этмегиз (ол экисини буйругъун бузмагъыз!) Биле тургъанлай аманатха хыянат этмегиз!

28.Сизни рысхыгъыз да, балаларыгъыз да сизге фитна (сынам) болгъанын, Аллах джанында уа уллу саугъала хазырланыб тургъанын билигиз! (Кёбюсюне адам рысхыдан тоймай, аны къайгъылы, юйдегисин баджарыр къайгъылы болуб, эси алагъа кетиб, Аллахына этер борчларын унутуб къояды. Уллу Аллах, сакъ болугъуз, алай этмегиз дейди).

29.Эй, ийнаннгала! Сиз такъуалы болсагъыз, Ол (Аллах) сизге (аманны, игини айыра) билирча акъыл саугъалар (Аллахдан къоркъмагъаннга уа ол берилмез), ары дери этген аман ишлеригизни да кетерир, гюнахларыгъызны да кечер. Аллах а уллу чомартлыкъны Иесиди. (Бу аятда бек сейир зат барды. Адам кесин джаратхан Аллахын унутмай, Андан къоркъуучу болса, такъуа аны аманлыкъдан тыйгъандан сора да, аны ары дери этген гюнахларын да кечдиреди, ол аладан да къутулады. Адам такъуалы болса Аллаху Тагъала анга аманны, игини да айыра билирча тюз акъыл береди. Аны джюреги хар затны сюзюб тюзге, терсге тюз къараргъа, тюз ангыларгъа юренеди. Сора аллай адамны сёзю да тюз болады, иши да тюз болады. Сора ол хакъ джолгъа тюзеледи. Такъуасыз болса уа, не къадар дин тутса да, ол хакъгъа тюзелир деб, ышаныу джокъду).

30.(Дагъыда эсинге ал, Мухаммад) джауларынг сени не байлаб зинданнга атаргъа, не ёлтюрюрге, неда элден къыстаргъа деб, хыйла оноула этиб кюрешгенлерин. Ала да тюрлю-тюрлю хыйлала эте эдиле, Аллах да эте эди алагъа хыйлала. Аллах а хыйла этиучюлени устасыды. (Аллах аланы хыйлаларын кеслери башларына джиберди. Меккячы мушрикле джашыртын джыйылыб, файгъамбардан къутулургъа оноу этгендиле. Кими ёлтюрюрге, кими бугъоуларгъа, кими да элден къыстаргъа дегендиле. Джыйылыуларында иблис да Неджд областны бийича болуб келиб, башчылыкъ этгенди. Ёлтюрюрге деген оноуларын къабыл этгенди, ол бир башха оноуларын кери ургъанды. Аят аны юсюнден айтады).

31.Бизни аятларыбыз алагъа окъулгъан заманда, ала: «Биз аланы эшитебиз, сюйсек биз да айталырбыз алача, была буруннгуланы таурухларыдыла, ёзге зат тюлдюле», - дедиле.

32.(Эсинге тюшюр) аланы: «Эй, Аллах, бу, керти, Сени джанынгдан келген хакъ эсе, бизге кёкден ташла джаудур, неда бизге бир аман азаб джибер», - дегенлерин. (Ийнанмай, хыликке этиб).

33.(Мухаммад) сен аланы араларында тургъанлай, Аллах алагъа къыйынлыкъ бермез. Ала кечмеклик тилей тургъанлай да, Аллах алагъа азаб бермез.

34.Алай а ала (муъминлени) Масджидул Харамдан тыйыб, ары иймей турсала, Аллах алагъа азаб бермей къоймаз. Анга ие болургъа ала (мушрикле) тыйыншлы тюлдюле. Анга иелик этерге тыйыншлы къуру такъуалыладыла. Алай а адамланы кёбюсю аны билмейди.

35.Аланы Кяба юйню джанында намазлары уа къуру сызгъыргъан, харс ургъанды (аланы хаджи къылыулары алай болгъанды). Алагъа: «Кяфыр болгъаныгъыз ючюн, азабны чегигиз!», - деб айтылыр.

36.Ол кяфыр къауумну рысхыларын джоюулары, ишексиз, адамланы Аллахны джолундан тыяр ючюндю. Ала болгъанларын барын да джоярла, артда сокъуранырла, андан сора ызы бла хорланырла. (Айтылгъаныча, артлары да алай болгъанды). Ол кяфыр болгъанла уа – ала джаханимге джыйылырла,

37.Аллах кирни тазадан бери айырыб, кирлени бир-бири юсюне къалаб, барын да джаханимге салыр ючюн. Ма ала уа насыбсызладыла.

38.Мушриклеге сен алай айт: ала тыйылыб тохтасала, ол ары дери ишлери кечилир, алай болмай джангыдан ызларына къайытсала уа (джаулукъгъа), алагъа буруннгуланы адетлери (халеклик) келир.

39.Сиз фитнаны къурутхунчу дери, дин бары да Аллахны дини болуб (орналыб) тохтагъынчы дери, мушрикле бла къазауатны бардырыгъыз! Ала тохтасала уа, ишексиз, Аллах аланы ишлерин кёрюбдю.

40.Ала тохтамасала уа, (фитна салгъанны къоймасала, муъминле, сиз къоркъмагъыз) Аллах сизни джаныгъыздады. Ол а эм иги джакълаучу, эм аламат болушуучуду.

41.Иги ангылагъыз, сизге къазауатда тюшген рысхыны бешден бири Аллахны, Аны келечисини, джууукъланы, ёксюзлени, мискинлени, джолоучуланы хакъларыды. Сиз, керти, Аллахха да, эки аскер тюбешиб хакъ бла ётюрюк айырылгъан кюн, къулубуз (Мухаммадха) Биз тюшюргеннге да ийнана эсегиз. Аллахны хар затха да къудрети джетеди.

42.(Эсгеригиз, муъминле) сиз джууукъ бетде, меккячы мушрикле да арлакъ бетде болуб, тюбюгюз бла бир кируан бара болду. (Ол кёзюуде Абу-Суфиянны караваны сатыудан къайытыб Меккягъа бара болгъанды). Сиз бир-биринг бла (оноулашыб) сёз бегитиб этсегиз да, ишни алай келишдиралмаз эдигиз. Алай а Аллахны буйуругъу тынды (къазауат болду), ол ачыкъ ёлюрге буюрулгъанла ёлдюле, сау къалыргъа буюрулгъанла сау къалдыла. Ишексиз, Аллах нени да эшитеди, нени да биледи.

43.(Мухаммад, эсгер) Аллах сеннге тюшюнгде аланы санларын аз этиб кёргюзгенин. Ол аланы сеннге кёб кёргюзсе, арагъызгъа (къоркъуу кириб) тартышлыкъ тюшюб, сиз кёлсюз (къарыусуз) болур эдигиз. Алай а Аллах сизни сакълады (даулашыудан, къоркъуудан). Ишексиз, Ол джюреклени ичин билиб тургъан Аллахды.

44.                                     (Дагъыда ангылагъыз) сиз джау бла тюбешген сагъатда, Аллах аланы сизни кёзюгюзге аз кёргюзген эди, сизни да алагъа аз этиб кёргюзген эди, Аны буйругъу тынар ючюн. Ишлени уа барыны да къайытыры Аллаххады.

45.                                     Эй, муъминле! Сиз бир бёлек аскер бла тюбешген заманыгъызда къатыгъыз (хомух болмагъыз!) Аллахны да кёб эсгеригиз! Сиз насыблы болур эсегиз а.

46.                                     Аллахха, Аны келечисине бойсунугъуз, дауну къоюгъуз! Даулашыб турсагъыз, къарыусузла, кёлсюзле болурсуз, кючюгюз кетер, сабырлыкъ да этигиз! Аллах сабырла бла нёгерди.

47.                                     Сиз къазауатха юйлеринден махтаугъа (джигитлигин кёргюзе), адамлагъа кёзбаугъа чыкъгъанлача болмагъыз! Ала адамланы Аллахны джолундан тыядыла. Аллах а аланы этген ишлерин къуршалабды.

48.                                     (Дагъыда эсгер, Мухаммад) шайтан алагъа (къазауатда) ишлерин ариу кёргюзюб: «Ма бюгюн сизни хорларыкъ киши джокъду, мен да, керти, сизни къатыгъыздама», - деген эди. (Иблис Маликни джашы Суракъатны сыфатына кириб келиб, алагъа кёл берирге кюрешгенди. Ол а бир тукъумну бийи эди). Сора эки къауум аскер бир-бирине туура болгъанында уа, ол артына тебине: «Мен, ишексиз, сизден кенгме, мен сиз кёрмегенни кёреме, мен Аллахдан къоркъама», - деб, артына тайыб тебреди. (Аллах муслиманла джанында мёлеклени сюеген эди, иблис да аланы кёрюб, къоркъуб айтханды ол сёзню). Аллах а къаты азаб Иесиди.

49.                                     (Дагъыда эсгер) мунафикъле да, джюреклеринде ауруулары болгъанла да (муслиманлагъа): «Ма была динлери терилтиб, алданыб тургъан къауумдула», - дегенлерин. Алай а Аллахха таяныб тохтагъаннга, ишексиз, Аллахны кючю уа уллуду, Ол акъыл Иесиди.

50.                                     (Мухаммад) сен ол кяфырланы къалай джан бергенлерин кёрсенг эди, мёлекле аланы бетлерине да, сыртларына да ура: «Отну кюйдюрген азабын чегигиз,

51.                                     бу сизге кесигиз къолугъуз бла къурагъан затды, Аллах а Кесини къулларына не аз да артыкълыкъ этиучю тюлдю», - дей алагъа.

52.                                     Ала, фыргъауунну къаууму бла аладан алгъа халкълача, Аллахны аятларына ийнанмадыла, Аллах да аланы гюнахлары ючюн азабха тутду. Ишексиз, Аллах а къудретлиди, азаб бериуде къатыды.

53.                                     (Аны себеби уа) Аллах бир къауумгъа да этген ашхылыгъын тюрлендирмейди, ала джюреклерини ичин тюрлендиргинчи дери. Аллах а хар нени да эшитибди, нени да билибди.

54.                                     (Меккячы мушриклеге) ол ары дери Иелерини аятларын ётюрюкге чыгъарыб тургъан фыргъауунну къауумуна да, алагъа дери башхалагъа да келген кибик, былагъа да азаб келир. Биз аланы уа, гюнахлары себебли, халек этген эдик. Фыргъауунну тукъумун а Биз суугъа батдыргъан эдик. Ала бары да ассыла эдиле. (Уллу Аллах сёз бергенича, меккячы мушрикле да, фыргъауунну аскери болгъан кибик, халек болгъандыла).

55.                                     Джаны болгъанланы арасында Аллах джанында эм аманла – ийнанмай, къарышыб тургъанладыла, энди ала  (мединачы чууутлула) ийнанмазла;

56.                                     аллайла – ол сен сёз бегитиб, аладан ант алыб, ала да Аллахдан къоркъмай, хар джол сайын антларын бузуб тургъанла.

57.                                     (Мухаммад) сен къазауатда ала бла тюбешген заманда аланы артларында (джашыртын алагъа болушуб) тургъанланы – аланы уадых этиб чач. Ким биледи, ала бир ангылар эселе уа.

58.                                     (Мухаммад) сен антларын тутмай, хыянат этерле деб къоркъсанг, ала бла сёзюнгю ачыкъ ызына ал (бегиминги буз!) Нек десенг, ишексиз, Аллах хыянатчыланы сюймейди (сёзюн тутмагъанны, антын бузгъанны).

59.                                     Ол ийман келтирмеген къауум (азабдан) къутулургъа умут этмесин! Ишексиз, ала (Аллахдан) къутулалмазла.

60.                                     (Муъминле) Аллахны джауун да, сизни джауугъузну да, аладан башха джауланы да къоркъууда тутарча, къолугъуздан келген чакълы бир къазауатха не тюрлю да кюч, аскер атла, кесигизни къураб туругъуз! Сиз билмейсиз аланы, Аллах а билибди. Аллах джолунда сиз не берсегиз да, сизге терслик болмай, ол толу табылыр.

61.                                     (Файгъамбар) сора ала джарашыулукъгъа аусала, сен да ау ары, Аллахха таян. Ишексиз, Ол а нени да эшитеди, нени да биледи.

62.                                     Ала хыйла этерге излеселе уа, (къоркъма) Аллах сеннге тамамлыкъ этер. Ол сеннге да, муъминлеге да болушлугъу бла билек болур.

63.                                     Ол аланы (муъминлени) джюреклерин бирикдирди (дин бла). Сен джерни юсюнде болгъан затны барын берсенг да, аланы джюреклерини арасын бирикдиралмаз эдинг. Алай а Аллах аланы араларын бирикдирди. Ишексиз, Ол бек кючлюдю, акъыл Иесиди.

64.                                     Эй, файгъамбар! Сеннге Аллахынг да, сени ызынгдан баргъан муъминле да джетишедиле.

65.                                     Эй, файгъамбар! Муъминлени къазауатха къозгъа! Сизден кеслерин бегитген джыйырма болсагъыз, сиз гяуурладан эки джюзню хорларсыз. Сиз джюз болсагъыз а, гяурладан мингни хорларсыз. Нек десенг, ала джукъ ангыламагъан къауум болгъанлары ючюн.

66.                                     Аллах сизде къарыусузлукъ болгъанын билибди. Энди Ол сизге дженгил этди. Сизден кесин бегитген джюз адам болса (энди), эки джюзню хорлар. Сизден минг болса уа, эки мингни хорлар, Аллахны буйругъу бла. Аллах а сабырла бла биргеди.

67.                                     Къазауат бара тургъанлай, джесирле алыргъа джер юсюнде бир файгъамбаргъа да эркинлик болмагъанды. Сиз дуния ашхылыкъны излейсиз, Аллах а сизге ахыратны мурат этеди. Аллах а бек кючлюдю, акъыл Иесиди.

68.                                     Эртдеден Аллахны буйругъу джазылыб, бегиб тургъаны болмаса, ол сиз джесирледен алгъан затларыгъыз ючюн, сизге уллу азаб джетмей къалмаз эди.

69.                                     Сизге (Бадру) къазауатда тюшген рысхыдан хайырланыгъыз халал, таза халда. Аллахдан да къоркъугъуз! Ишексиз, Аллах а бек кечиучюдю, рахматлыды.

70.                                     Эй, файгъамбар! Сизни къолугъузда джесирлеге: «Аллах сизни джюреклеригизде игилик барды деб билсе, Ол сизге, сизден сыйырылгъандан эсе да хайырлы зат берир, гюнахларыгъызны да кечер. Аллах а бек кечиучюдю, бек рахматлыды», - де.

71.                                     Ала сеннге хыянат этерге излеселе уа, ала ары дери Аллахха да этдиле хыянат, (энди уа) Ол аланы сени къолунга берди. Аллах а нени да биледи, акъыл Иесиди.

72.                                     Ишексиз, ол ийман келтириб, (Меккядан Мединагъа) кёчгюнчю да болуб, Аллах джолунда не рысхыларын, не джанларын аямай, къазауат да этиб кюрешгенле, дагъыда (Мадиначыла) аланы (кёчгюнчюлени) кеслерине къысыб (джашар джер, рысхы бериб) болушханла – ала бары да бири бири бла шохдула. Ийман салыб, кёчмей тургъанлагъа уа, ала кёчгюнчю дери, трофей малдан  юлюш джокъду. Ала сизден дин ишледе болушлукъ излеселе уа, болушургъа керексиз, алагъа болушханыгъыз сиз сёз бегитиб тургъан къауумгъа заран келтирмей эсе. Аллах а сизни этген ишилеригизни толу кёрюбдю.

73.                                     Кяфырла да бир-бири бла шохдула (бир-бирине болушадыла). Сиз да (эй, муъминле) алай этмесегиз, джер юсюнде фитна да джайылыр, уллу бузукълукъ да кючлер.

74.                                     Ийман да келтириб, кёчген да этгенле, Аллах джолунда къазауатны да бардыргъанла дагъыда (ол кёчгенлени) кеслерине къысыб, алагъа болушлукъ этгенле – ма ала, керти, муъминледиле, алагъа кечмеклик да, чомарт рысхыла да хазырдыла.

75.                                     Ол ийман салыб, артда кёчгенле сизге къошулуб (джанларын аямай) къазауат этгенле, ала сизни къауумдандыла. Алай а Аллахны китабында, аланы араларында эт джууукълугъу болгъанла, башхаладан эсе, бир-бирине джууугъуракъдыла. Ишексиз, Аллах а хар нени да билибди.

Бал чибинле

Рахматлы Джумушакъ Аллахны аты бла.

1.       (Меккячы мушрикле) сиз ашыкъдырмай туругъуз, Аллахны буйругъу келмей къалмаз. Аллах а ол сиз Анга тутхан тенгледен Мийикди, Тазады.

2.       Ол (Аллах) мёлеклени, Кесини буйругъу бла, китаб бериб: «Менден башха Аллах болмагъанын айтыб, сакълыкъгъа чакъырыгъыз, (адамла) Менден къоркъсунла!», - деб, къулларындан кимге сюйсе, анга джибереди. (Келечилик айырылыб, энчи, Мухаммадха нек тюшдю дегенлеге, джууабды ол).

3.       Ол хакъ бла кёклени, джерни джаратды. Ала (гяуурла) Анга тенг этген затладан а – Ол Мийикди.

4.       Адамны да Ол бир тамчы суу кесекден джаратды. Сора ол (уллу болса уа) бери айланыб (Аллахны юсюнден) даулашыргъа джарашады.

5.       Хайуанланы айтсакъ: аланы джаратхан да – Олду. Алада сизге джылыу да (кийимле, тонла, кюйюзле кибик), башха тюрлю хайырла да бардыла. Аланы бир къауумундан ашау, ичиу этесиз (этлери, сютлери).

6.       Ала ингирде (стауатха) къайытхан заманда да, (отларгъа) къысталгъан сагъатда да, алада сизге ариулукъ барды (алагъа къараб, сюйюнюб къууанасыз).

7.       Сиз къыйналыб элтирик джюклеригизни да ала кёлтюрюб, узакъ джерлеге элтедиле. Ишексиз, Аллах сизге Джумушакъды, Рахматлыды. (Ол затла бары да Уллу Аллахны рахматыды, ангылагъаннга).

8.       Ол сизге атны, къадырны, эшекни минерге да, ариулукъгъа да деб, джаратды. Ол (Аллах) сиз билмеген затланы да джаратырыкъды (минер затла. Бусагъатда чыкъгъан мешнала, поездле, самолётла кибик. Бу затла чыкъгъынчы дери, бурун бу аятны ангылаялмагъандыла. Ол затла чыгъыб, аланы юслеринде джюрюб; ат, къадыр, эшек эсги болуб, ала хазна керек болмай, башха тюрлю транспортла джюрюб тебрегенлеринде, аятда нени юсюнден сёз баргъаны ол заманда, алай белгили болгъанды. Адамлада аны юсюнден чайкъалыу да чачылгъанды. Атны эти халалмыды, огъесе хараммыды деб, имамланы араларында тартыш барды. Къуранда къадыр, эшек бла бирге айтылгъаны ючюн, Абу-Ханифа аны харамгъа дженгенди. Алай а ол бир имамла, ючюсю да, халалгъа чыгъарадыла. Нек десенг, ала айтханнга кёре,  къадыр бла, эшек бла бирге айтылгъаныны себеби, адам атдан кёбюсюне хайырланнганы – миннгенди. Алай болса да аны эти харамды деб, аятда ачыкъ айтылмайды. Ол себебден, Абу-Ханифадан къалгъан имамла, аны халалгъа санайдыла. Муслиман миллетни арасында да, бурундан бери да кёбюсю аны халалгъа санаб, ашаб келеди).

9.       Аллахны мураты адамла тюз джолгъа тюзелселеди. Алай а алада (джоллада) терсейтген джолла да бардыла. Ол сюйсе, барын да тюзетиб къоялыр эди. (Алай а Ол акъыл бергени себебли, адамны кеси акъылына къоюб, сайлау бериб, сынайды).

10.     Ол аллай Аллахды – сизге кёкден, сиз андан ичген да этген, анда малларыгъыз да кютюлген, аны бла джайлыкъла да битген – джауумну эндирген.

11.     Аны бла Аллах сизге сабанла, зейтун, финик, джюзюм дагъыда тюрлю-тюрлю терекле битдирген. Ишексиз, сагъыш этиб, ойлаша билгеннге, алада сейирлик барды (ийман салыргъа).

12.     Ол аллайды – сизге кечени, кюндюзню да, кюнню, айны да ишлетген, джулдузла да Аны буйругъу бла ишлеб тургъан. Ишексиз, ма ол затлада да сейирликле бардыла, акъылы бла сагъыш эталгъан къауумгъа.

13.     Дагъыда, ишексиз, эсгералгъан къауумгъа ойлашыргъа, Ол сизге джерден чыгъаргъан тюрлю-тюрлю сыфатлы битимледе да, сейир затла бардыла.

14.     Ол аллай Аллахды – тенгизлени сизге бойсундуруб, ишлетиб тургъан, сиз андан ашагъан таза этни да, кийиб джасаннган омакъ затланы да чыгъарыб хайырланыр ючюн. Сен кемелени анда къалай джырыб айланнганларын кёресе да, анда Аллахны чомартлыгъындан (байлыгъындан) хайырланыр ючюн! Сиз бу затланы бергеннге бир шукур этер эсегиз а.

15.     Дагъыда Ол джер сизни чайкъамаз ючюн, аны юсюнде мийик тауланы да орнатды (бизге тауланы къуру башчыкълары кёрюнеди. Тамырлары уа джерге терен кириб, джерни чайкъалтмай тутуб турадыла. Джер юсюнде тауланы магъаналары – олду. Джер юсюнде таула неге джарагъанларыны магъанасын а, учёныйле кёб болмай джангы ача турадыла. Ол зат кёб болмай ачылса да, ол заманда огъуна, Уллу Аллах аны айтыб ачыкълагъанды), суула да бардырды, сиз (джер юсюнде) керекли джеригизге тюзелиб барыр ючюн, джолла да салды,

16.     башха (кёб) тюрлю белгиле да (этди). Джулдузла бла да ала тюзелиб, джолну табадыла.

17.     (Ма быланы барын да Аллах джаратды) сора Джаратхан бла (бир джукъ да) джаратмагъан бирчамыды да (идолла аллах болалырламы)? Сиз сагъыш этиб, бир эсгералмаймысыз сора?

18.     Сиз Аллахны ашхылыкъларын санасагъыз, санын табмазсыз. Ишексиз, Аллах бек Кечиучюдю, Рахматлыды.

19.     Аллах сиз джашырыргъа кюрешгенни да, сиз ачыкъ этгенни да толу билибди.

20.     Ол ала Аллахдан ёзге табыннган затлары, ала бир затны да джаратмагъандыла, ала кеслери джаратылгъан затладыла.

21.     Ала саула тюлдюле, ёлюкледиле, къачан тирилликлерин да билмейдиле.

22.     Сизни (барынгы да) Аллахыгъыз – Бир Аллахды. Ол ахыратха ийнанмагъан къауумну джюреклери уа, Бир Аллах сагъынылса сюймейди, ала уллукёллюледиле.

23.     Сёзсюз, ала джашыргъан затланы да, ала ачыкълагъан затланы да Аллах билибди. Ишексиз, Аллах а уллукёллюлени сюймейди.

24.     Сора алагъа: «Ол Раббигиз сизге тюшюрген не затды дейсиз?» - деб сорулса: «Буруннгуланы таурухларыды», - деб, джууаб бередиле.

25.     Ала Къыямат кюн кеслерини джюклерин да, аны юсюне да, билимсизлик себебли, ол ала аджашдыргъанланы джюклеринден да къошуб кёлтюрюрле. Нечик аман джюкдю, ол ала кёлтюрген!

26.     Былагъа дери да бурун бир къауумла кёб хыйлала этген эдиле, алай а Аллах (аланы кёкге джетерге деб ишлеген) къалаларыны чардакъларын башы тюбюне айландырыб, оюб тюшюрген эди. Эслерине да келмеген джерден алагъа къыйынлыкъ келген эди.

27.     Сора алагъа Къыямат кюн Аллах сыйсызлыкъ джетдире: «Къайдадыла бюгюн ол аланы хакъында (муъминле бла) даулашыб, Меннге тенг этген затларыгъыз?» - деб сорур. (Аллахдан) билим берилгенле да: «Энди ма бюгюн кяфыр къауумгъа сыйсызлыкъ, аман къыйынлыкъ келди,

28.     кеслерине зулму этгенлеге». Мёлекле аланы джанларын алгъан заманда, ала (Бир Аллахха) бойсунуб: «Биз аманлыкъ этерге излемедик», - дерле. Ала да: «Да, хоу, ишексиз, Аллах билиб тургъанды сизни этген ишлеригизни.

29.     Энди уа джаханим эшикледен киригиз ёмюрге, къалай аманды уллукёллюлени орунлары!», - деб, джууаб берирле.

30.     Аллахдан къоркъгъанлагъа да: «Ол Раббигиз тюшюрген не затды?» - деб сорулса, ала да: «Ашхы зат», - дейдиле. Бу дунияда ашхылыкъла этгенлеге, анда да – ашхылыкъ. (Дуниядан эсе уа) ахырат арбаз, ишексиз, хайырлыды. Аллахдан къоркъгъанланы арбазлары – къалай ашхыды,

31.     тюбю бла суула баргъан Аднан джаннетле. Алагъа анда не сюйселе да берилир. Такъуалылагъа Аллах ма алай джал берир.

32.     Аланы джанларын да мёлекле джумушакъ ала: «Этген къуллукъларыгъыз ючюн, бюгюн сизге – тынчлыкъ! Киригиз энди джаннетге!» - дерле.

33.     Энди была (меккячыла) къыйынлыкъ келтириучю мёлекленими, огъесе Раббингден бир буйрукъну келиринми сакълайдыла сора? Алагъа дериле да алай, алача, этген эдиле. Алагъа Аллах артыкълыкъ этмеген эди, алай а ала кеслерине артыкълыкъ эте болгъан эдиле.

34.     Сора терс ишлери ючюн, алагъа къыйынлыкъ келген эди. Ала ол хыликке этиб тургъан затларыны, тыйыншлы хакъын да табхан эдиле.

35.     Мушрик къауум:  «Аллах тыйыншлы кёрмесе не биз, не бизни аталарыбыз Андан (Аллахдан) ёзге, башха бир затха да къуллукъ этмез эдик, Ансыз биз джукъну харам да этмез эдик!», - дейдиле. Алагъа дери буруннгу ассыла да алай этген эдиле. Келечилени юслеринде уа, ачыкъ аманатны джетишдиргенден ёзге, башха борчлары болгъанмыды сора?

36.     Биз а ненча келечи ийген эсек да, хар къауумгъа баргъан келечи: «Бир Аллахха къуллукъ этигиз, шайтаннга къуллукъ этиуден кенг болугъуз!», - дегендиле, къуру. Сора аладан Аллах тюзетгенле да чыкъгъандыла, аджашыугъа тыйыншлыла да болгъандыла. Джер юсюнде айланыгъыз да (эс ийб бир) къарагъыз, келечилени ётюрюкге санагъанланы артлары къалай болгъанларына!

37.     (Мухаммад) сен аланы тюзелирлерине не бек термилсенг да, ишексиз, Аллах Кеси терсейтгенин Ол тюз джолгъа тюзетмез. Алагъа бир болушлукъ да табылмаз.

38.     Ала: «Аллах ёлгенлени, чыртда сау этерик тюлдю», - деб, Аллах бла къаты тукъум ант этедиле. Огъай, алагъа берилген сёз хакъды, алай а адамланы кёбюсю аны ангыламайды.

39.     (Ол аланы сау этер) ала тартыш болуб, даулашыб тургъан затны ачыкълар ючюн, ол гяуур къауумну да ала алдауукъчула болгъанларын билир ючюн.

40.     Ишексиз, Биз бир ишни этерге мурат этсек, анга къуру: «Бол!» - дейбиз, сора ол да болады.

41.     Аллахны разылыгъы ючюн (Меккадан Мединагъа) кёчгенлеге, ала артыкълыкъла кёргенден сора, Биз алагъа дунияда ашхылыкъла берирбиз! Ахыратда уа аланы джаллары бек уллуду, билселе.

42.     Ала кёб къыйынлыкъгъа тёзгендиле, Раббийлерине таяныб, бегиб тохтагъандыла.

43.     (Мухаммад) сеннге дери да Биз уахъю этиб келечиге, къуру адамланы ийгенбиз. Аны билмей болсагъыз, китаб келген къауумгъа соругъуз (адамлагъа мёлек файгъамбар иймегенбиз. Бизге бир мёлек келсе эди, дегендиле мушрик араблыла. Аят анга джууабды),

44.     ол Биз хар нени ачыкълаучу китабла да, джазыула да бериб ийгенлеге. (Мухаммад) Биз сеннге китаб тюшюрдюк, адамлагъа деб тюшюрюлген затны, сен алагъа айтыб баямлар ючюн. Ала сагъыш этиб, бир ойлашыр эселе уа!

45.     (Мухаммад) ол тюрлю-тюрлю хыйлала этиб кюрешген къауумгъа, не бир палах келмез деб, не Аллах аланы джерге джутдуруб къоймаз деб, неда  хапарлары болмагъан джерден алагъа бир къыйынлыкъ келмез деб, ышанамыдыла ала сора?

46.     Неда ала джер юсюнде сансыз айлана тургъанлай, ала джукъ да эталмагъан, бир къыйынлыкъ тутмаз деб, базамыдыла кеслерине сора?

47.     Неда аланы сансыз келиб бир къоркъуу тутса, къалай болурла (аны кёлтюралырламы) сора? Ишексиз, Раббинг бек Джууашды, Рахматлыды.

48.     Огъесе ала Аллах джаратхан затланы кёрмеймидиле, аланы кёлеккелери да Аллахха ийилиб (бойсунуб), саджде эте, бир онг джанына, бир сол джанына ургъанын?

49.     Аллахха кёкде мёлекле да, джерде джаныуарла да, джаны болгъан затла уллукёллюлюк этмей, бары да саджде этедиле.

50.     Ала бары да аланы башларындан къараб тургъан Иелеринден къоркъадыла, алагъа буюрулгъан буйрукъну да тындырадыла.

51.     Аллах адамлагъа: «Эки тюрлю аллах тутмагъыз, Аллах деген къуру Бирди, къуру Менден къоркъугъуз!» - деб буюрду.

52.     Кёкледе, джерде не бар эсе, бары да Аныкъыды, таймаздан, хар не да Анга сыйыныбды. Сора башха бир тюрлю аллахданмы къоркъасыз, сиз?

53.     Сизге келген ашхылыкъ бары да къуру Аллахдан келеди. Сора бир къыйынлыкъ келгени болса уа, сиз Анга дууа-тилек этиб ынгычхайсыз.

54.     Сора Ол сизден къыйынлыкъны ачханлай, сизни бир къауумугъуз Раббисине ширк тутады да,

55.     ол Биз алагъа берген затны басдырыб, кяфыр болуб къалады. Хайырланыгъыз, сиз мында бир кесек, сора артда билирсиз (тюзюн).

56.     Хапарлары болмагъан затлагъа (идоллагъа), Биз берген рысхыдан, ала юлюш чыгъарадыла. Мен Аллах бла ант этеме, ол сиз кеси джаныгъыздан чыгъаргъан затла – ала сизге сорулмай къалмазла.

57.     Ала Аллахха къызла да джораладыла (мёлеклени Анга къызла этиб). Ол а, аллай ишден тазады. Ала кеслерине уа, кеслери сюйгенни (джашланы) сайладыла. (Араблыла къыз тууса джаратмай, джаш тууса уа къууаннгандыла).

58.     Сизни биригизге къыз тууду деб айтылса, аны ичинде джашыра, бети тюрлениб къаралады,

59.     аман хапар айтылды деб (ыйлыгъыб), адамладан бугъунургъа кюрешеди. Сора ол: «Ыйлыкъда аны тутубму турайым, огъесе джергеми басдырайым?» - деб чайкъалады. Къалай аман оноу этедиле ала!

60.     Ол ахыратха ийнанмагъанлагъа – алагъа аман тёре барды. Эм баш тёре уа – Аллахныкъыды. Ол бек Кючлюдю, акъыл Иесиди.

61.     Аллах адамлагъа, ассылыкълары себебли, чамланыб тебресе, джер юсюнде джан къалмаз эди. Алай а, Ол аланы белгили кюннге дери, арт болджалгъа къояды. Сора аланы болджаллары джетгенден сора, ала аны бир сагъатха да не алгъа, не артха эталмазла!

62.     Ала кеслерине эрши кёрген затны Аллахха атадыла. Ала: «Бизники эм ашхысыды (джаннет)» - деб, тиллери бла джарашдырыб, ётюрюкню айтадыла. Алагъа джаханим от болуруна да, ала кери урулгъанладан болурларына да, сёз джокъду.

63.     Аллах бла ант этеме, Биз сеннге дери (Мухаммад) башха халкълагъа да келечиле джибериб турдукъ. Сора шайтан аланы этген аман ишлерин, алагъа ариу кёргюзюб, (этдириб) турду. Ол бюгюн да аланы тамадаларыды. Алагъа къаты азаб хазырды.

64.     (Мухаммад) Биз сеннге бу китабны къуру ол ала тартышыб, даулашыб тургъан затны баямлай, ийнаннган къауумгъа да тюз джолну кёргюзе, халкъгъа рахмат бола келген болмаса, ёзге зат ючюн, тюшюрмедик.

65.     Аллах а – кёкден джауум джаудургъан, аны бла ёлюб тургъан джерни сау этген ким эсе – Олду. Ишексиз, ма ол ишде да, эшителген къауумгъа, сейир зат барды.

66.     Ишексиз, сизге хайуанлада да тергеу алыргъа оюм барды: аланы къарынларында болгъан затдан, кири бла къанны арасындан, (айырылыб) чыкъгъан затдан сизге татлы, таза сютню ичиргенибизде. (Малны ашагъан ашы, къантамырлары бла барыб, сора ол къандан айырылыб, башха тамырла бла барыб аны джелинине къуюлады).

67.     Финик, джюзюм терекледен тюрлю-тюрлю ичгиле, таза ашарыкъла алгъаныгъызда да. Ишексиз, акъылы бла сагъыш этген къауумгъа, ол затда да оюм барды.

68.     Бал чибиннге да Аллах: «Таулада (къая тешикледе), терекледе, адамла ишлеген затлада да джашар уяла къурагъыз!

69.     Сора хар тюрлю битимден ашагъыз (джыйыгъыз), Раббигизни тюрлю-тюрлю джолларын арыб, къыйналыб джюрюгюз (балны кёлтюрюб!)» - деб, сингдирди. Сора аланы къарынларында болгъан затдан, адамлагъа дарманлыгъы болгъан тюрлю-тюрлю бетли, таза ичги (бал) чыгъады. Ишексиз, ол затда да халкъгъа ойлашыргъа сейир зат барды. (Бал чибиннге да ол акъылны Уллу Аллах Кеси салгъанды. Тюзлеге джайылыб, узакъ джерлеге барыб, адам улугъа уллу дарманлыгъы болгъан, къаллай бир хайырлы затны джыяды ол. Биз аны ангылаб, аны ючюн, Иесине шукур эте билмесек да).

70.     Аллах а сизге джан да салады, сизден джанны да алады. Сизден къартлыкъ джетиб, ары дери билгенлерин унутуб, серликге къайытханла да бардыла. Ишексиз, Аллах а Билимлиди, Къудретлиди. (Къарт, сер болуру кишини келмесе да, ол Уллу Аллахны законуду, киши андан башын алалмайды. Ол да аджал кибик бир затды. Бизге сорулгъан да этмей, эркинлик да изленмей, ол кимни закону бла болгъанын ангылаб, биз анга ийнаныуубуз, ол да ийманданды).

71.     Аллах а сизни рысхы бла бир-биригизден артыкъ этди. Алай а ол рысхылары артыкъ болгъанла, джалчылары ала бла тенг болуб къалмаз ючюн, (рысхыларындан) алагъа джукъ берирге излемейдиле. Сора ала берилген ашхылыкъны керими урадыла? (Аланы къуллары кеслери бла тенг болурун сюймейдиле, Аллахны къулларын а, Анга тенг этедиле, дейди юлгюге Уллу Аллах).

72.     Аллах (деген) Олду: кесигизден сизге юйбийчеле джаратхан, юйбийчелеригизден да сизге сабийле, туудукъла да джаратхан, сизге таза рысхы да берген. Энди ала Аллахны ма ол нигъматларын джашырыб, ётюрюклегеми ийнанадыла сора?

73.     Ол Аллахдан ёзге, ала не кёкден джауум джаудуруб, не джерден бир затны битдириб, алагъа рысхы бералмагъан, неда къолларындан бир джукъ да келмеген затлагъа къуллукъ этедиле.

74.     Ол себебден, сиз Аллахха башха джукъну тенглешдирмегиз. Ишексиз, Аллах биледи, сиз а билмейсиз.

75.     Аллах (экеуленни) юлгюге келтиреди: аланы бири къул, къолундан джукъ келмеген (баш эркинлиги болуб, кишиге джукъ хайыр эталмагъан), бири да Биз анга рысхыдан ашхы юлюш бериб (бай этген), сора ол да ол рысхыдан таша да, туура да садакъа этиб тургъан адам. Ала экиси да тенгмидиле сора? (Уллу Аллах бла Аны къуллары да аны кибикди. Ол экиси тенг болмагъан кибик, Уллу Аллах бла адамла да тенг тюлдюле. Эм бай, Сыйлы Аллах Кесиди. Адамла, сау дунияны оноуу да Аны къолунда болуб, халкъларыны кереклилерин да баджарыб тургъан Бир Аллах болгъанын ангылаб, байгъа берген чакълы бир сый Анга бералмайдыла). Махтаула бары да Аллаххады. Алай а адамланы кёбюсю аны ангыламайды.

76.     Аллах дагъыда эки адамны юлгюге келтиреди: аланы бири тилсиз, иесине не аз да бир хайыры джокъ, къуру джюк болгъан болмаса, ол аны къайры ийсе да, бир хайыр келтирмеген. Энди ол адам бла, кеси тюз джолда болуб анга да тюзлюкню буюргъан адам, тенг болалырламы сора? (Хар нени да эшитген, хар кимни кереклисине, тилегине джууаб да берген Уллу Аллах бла, джукъ да эшитмеген, тиллери болуб, сёлешалгъан да этмеген идолланы араларына юлгю).

77.     Кёклени, джерни ташасы да Аллахны къолундады. Къыямат кюнню келлиги уа, не кёз джумгъанча бир, неда андан да дженгилирек болур. Ишексиз, Аллахны къудрети хар неге да джетеди.

78.     Аллах кимди десенг – аналарыгъызны къарнындан сизни билимсиз чыгъарыб, сора сизге къулакъ, кёз, джюрек берген. Сиз аны ангылаб, шукур этер эсегиз а.

79.     Сора ала кёкде къанатларын кериб, Аллахны буйругъу бла, учуб айланнган къанатлыланы дамы кёрмейдиле? Аллах тутмай эсе, аланы хауада ким тутады да? Ишексиз, ма бу ишде да ийнаннган къауумгъа сейир зат барды.

80.     Аллах аллайды – сизге джашаргъа юйле да буюргъан, хайуанланы терилеринден сиз юйле (юртала) къуруб джашаргъа да, кёчерге да, аланы къурургъа да тынч, дженгил болгъан. Аланы джюнлеринден да, терилеринден да, тюклеринден да юй керегигизни этген, аланы сизге бир болджалгъа дери хайырланыргъа буюргъан.

81.     Дагъыда джаратхан затларындан Аллах сизге кёлеккеле да, тау ышыкъла да этди. Иссиликден, сууукъдан, кирден сакълагъан, айыб джерлеригизни да джабхан, къазауатда да сакълагъан кийимле да (кюбеле) сизге насыб этди. Ма алай, Ол сизге ашхылыкъларын толу берди. Сиз ма Ол Аллахха бой салыб тохтар эсегиз а!

82.     (Мухаммад) ала сеннге арт бурсала (къыйналма), сени борчунг къуру ачыкъ аманатны джетишдирмекди.

83.     Ала Аллахны нигъматларын ангылай тургъанлай, сора аны кери урадыла. Аланы кёбюсю гяуурду.

84.     Сора Биз хар бир умметден (алагъа къаршчы) шагъатла келтирген кюн, ол гяуур къауумну уа, не кечмеклик, не хатер тилер эркинликлери болмаз.

85.     Сора ол ассыла джаханим азабны кёрселе, алагъа не дженгиллик, не арт болджал берилмез.

86.     Сора мушрикле Аллахха тенг этген затларын кёрселе: «Эй, Раббибиз! Биз Сенден ёзге джалбарыб тургъан идолларыбыз ма быладыла», - дерле. Ала (идолла) да алагъа: «Огъай, сиз ётюрюк айтасыз», - дерле. (Ол кюн а, джаны болгъан, болмагъан да сёлешген кюндю).

87.     Мушрикле ол кюн Аллахха сыйыныб тохтарла. Ол ала кеслери чыгъаргъанлары уа, аджашыб, тас болурла.

88.     Ол кеслери да гяуур болуб, башхаланы да Аллахны джолундан тыйыб кюрешгенлеге – алагъа уа Биз азабларыны юсюне, дагъыда азаб къошарбыз, ала бузукъчула болгъанлары ючюн.

89.     Хар умметни кесинден кесине Биз шагъатла къурагъан кюн, алагъа шагъатха да сени келтирген кюн (къалай болур сора. Ол умметле Мухаммад гъ.с-ны умметинден алгъа келген умметле болгъанлыкъгъа, Мухаммад гъ.с-ны ол кюн, Аллаху Тагъала аланы барына да шагъатха сюер. Аланы файгъамбарлары айтхан зат, хакъ болгъанын айтыр ол. Нек десенг, файгъамбарла барысы да, Бир Аллахдан бир затны келтиргендиле. Аланы умметлери уа, аланы джоллары бла бармай, терсейиб къалай аджашханларын да ачыкълар). Биз сеннге хар нени да джарашдырыб баямлагъан, тюз джол (юретген), муслиманлагъа да сюйюмчю болгъан рахмат китабны тюшюрдюк.

90.     Ишексиз, Аллах тюзлюк, игилик этерге, джууукълукъну тутаргъа буюрады. Аман, хылымылы (зийна) ишледен, кери урулгъан затладан, аман акъыл (къайгъы) джюрютмекден тыяды. Сиз эсге алыр ючюн, Аллах ауаз айтды.

91.     Сиз Аллахха сёз берсегиз, аны толтуругъуз, бегитгенден сора антларыгъызны оймагъыз! Нек десегиз, сиз Аллахны джюкге бергенсиз! Ишексиз, Аллах сизни этген ишлеригизни билибди.

92.     Урчугъун бегитиб джарашдыргъандан сора, аны ийиб къоюб къатышдыргъан къатын кибик этмегиз. Бир къауумунг бир къауумунгдан баш болур ючюн, ётюрюкге антла этмегиз. Ишексиз, Аллах антларыгъыз бла да, сизни сынагъан этеди. Сора Къыямат кюн, ол сиз тартыш болуб тургъан затларыгъызны Ол баям этмей къоймаз.

93.     Аллах сизни (бёлек-бёлек) этмей, бир уммет этиб да къоялыр эди. (Алай а хар кимни акъылына къоюб, сайлау бериб, сынайды). Алай а Ол тыйыншлы кёргенин терсейтеди, тыйыншлы кёргенин тюзетеди. Сиз этген ишлеригизге, чыртда, джууаб бермей къалмазсыз.

94.     Арагъызда антларыгъызны бир-биригизни алдар джанына бурмагъыз! Антны бегитгенден сора, андан сизни аякъларыгъыз не аз да таймасын! Алай болмаса, адамланы Аллахны джолундан тыйгъаныгъыз ючюн, сизге къыйынлыкъ келиб, аны чайнаргъа да болурсуз, сизге уллу азаб да джетер.

95.     Аллахха берген антларыгъызны (дунияны) аз затына сатмагъыз! Билсегиз, сизге (дуния затдан эсе) Аллах джанындагъы хайырлыды.

96.     Сиздеги бошалады, Аллахныкъы уа, ёмюрлюкдю. Кеслерин тёздюрюб, алданмай тургъанлагъа, Биз ала этгенден эсе, ариуу бла джал бермей къоймазбыз.

97.     Эркиши, тиширыу болса да, Бир Аллахха ийнаныб, ашхы ишни ким этсе, Биз аланы аламат тукъум джашау бла джашатырбыз. Биз алагъа ала этгенден эсе, артыгъы бла джал бермей да къоймазбыз.

98.     Сен Къуран окъуб тебресенг, ташла бла тюйюлген шайтанны ууундан Сен сакъла деб, Аллахдан тилеб, алай башлай тур. (Агъуузю биллаахи минашшайтаа нирраджиим деб).

99.     Ишексиз, Аллахха ийман салыб, Анга таяныб тохтагъанлагъа, ол къарыу эталмаз.

100.    Аны къарыуу джетгенле уа къуру, аны (шайтанны) кесине шохха тутханла бла аны Аллахха тенг этгенледиле.

101.    Биз бир аятны бир башха аятха ауушдурсакъ – Аллах а нени тюшюргенин иги биледи – ала уа: «Сен къуру кеси джанынгдан чыгъараса», - дейдиле. Огъай, аланы кёбюсю (хакъны) ангыламайды.

102.    (Мухаммад) сен алагъа: «Муну (Къуранны) хакъ болуб, бир сыйлы джан (Джабраил) сени Раббингден тюшюрдю – ийнаннганланы джюреклерин бегитирге, адамлагъа тюз джол кёргюзюрге, бойсуннганлагъа да сюйюмчю!», - де.

103.    Биз аланы: «Аны (Къуранны) анга юретген къуб-къуру адамды», - деб айтханларын билебиз. Ол ала умут этген адам а – ол аджамлыды (араблы тюлдю), бу Къуран а ачыкъ араб тилдеди. (Кяфырла бу Къуранны Мухаммадха Инджилден хапарлы, кеси да араблы болмагъан биреу юретеди дегендиле. Араб тилни билмеген ол тилде къалай юретелир, дейди  Сыйлы Аллах. Келишмеген затны къалай айтадыла, дейди).

104.    Ишексиз, Аллахны аятларына ийнанмагъанланы уа, Аллах тюз джолгъа тюзетмез, алагъа къаты азаб да болур.

105.    Ётюрюклени чыгъарыб кюрешгенле къуру, Аллахны аятларына ийнанмагъанладыла. Алдауукъчу уа, ала кеслеридиле.

106.    (Алдауукъчу уа) ийманнга келгенден сора, къайытыб кяфыр болгъан адамды, къуру джюреги ийманда бегиб тургъанлай, зорлукъ болуб, ауузу айтхандан къалгъанла. Алай а джюрегин кяфырлыкъгъа ачхан адамгъа, Аллахны ачыуу болур. Алагъа уа уллу азаб барды. (Душмандан къоркъууу зат болуб, ауузу не айтса да, джюреги ийманда бегиб турса, иймандан чыкъгъаннга саналмайды).

107.    Ол зат алагъа ахыратдан эсе, дунияны сюйгенлери ючюн, ийнанмагъан къауумну да Аллах тюз джолгъа салмазы ючюндю.

108.    Ала, Аллах аланы джюреклерине, къулакъларына, кёзлерине мухур басхан къауумдула. Сора ала (хакъны) сан этмей тургъанладыла.

109.    Ахыратда ала насыбсыз болурларына сёз джокъ.

110.    Дагъыда, ишексиз, сени Раббинг, (Меккяны гяуурларына) кеслерин алдатхандан сора (Мединагъа) кёчгенлени, сора къазауатха да къошулгъанланы, сабырлыкъ да этгенлени, кечер. Ишексиз, сени Раббинг а бек кечиучюдю, рахматлыды.

111.    (Билигиз) Къыямат кюн деген а, хар джан кеси-кесин джакълай келген, хар бир джаннга да, не этгенине кёре, хакъы толу берилген, аланы бирине да терслик болмагъан кюндю.

112.    Аллах (ойлашыргъа) бир элни юлгюге келтиреди: халкъы тынч, рахат джашаб, рысхылары да хар джерден, сюйгенлерича, эркин табылыб туруб, сора ол эл Аллахны нигъматларын ангыламагъанында, этген ишлери ючюн, Аллах алагъа ачлыкъны, къоркъууну азабын чекдирген. (Бу меккячыланы юсюнденди. Файгъамбар да, муслиманла да Меккяны алыб, ала ары кирирлерини аллы бла, Аллахдан алагъа азабха, къургъакълыкъ къысыб, алагъа джети джылны ачлыкъ келгенди. Ала аны ючюн да ойлашалмагъандыла. Аят аны айтады).

113.    Керти, алагъа кеслеринден келечи келген эди, ала да аны ётюрюк этген эдиле. Сора ассыла болгъанлары ючюн, аланы къыйынлыкъ тутду.

114.    (Эй, ийнаннганла!) Биз сизге берген рысхыны халалындан, тазасындан ашагъыз (не акъылына, не саулугъуна заран бермеген), Аллахны берген нигъматларына шукурла да этигиз! Сиз, керти, Анга къуллукъ эте эсегиз!

115.    Аллах сизге харам этген къуру: харам ёлген, акъгъан къан, тонгузну эти, Аллахны аты эсгерилмей кесилген. Сора сизден биринг тарлыкъгъа тюшюб, мардадан ётмей, неда джаулукъ этмей (халалды демей, джанын къалдырыр чакълы бир ашаса – кечилир). Ишексиз, Аллах а бек Кечиучюдю, Рахматлыды.

116.    Сиз кесигиз тиллеригиз бла джарашдырыб: «Бу халалды, бу харамды», - деб, Аллахха кеси джаныгъыздан чыгъарыб, ётюрюклени айтмагъыз! Ишексиз, кеси акъылы бла Аллахха ётюрюкле чыгъарыб айтыучула – ала не аз да онгмазла! (Ичги халалды, мюрзеуден этиледи, эсирмесенг – джарайды, азчыкъ ичерге – болады деген кибик).

117.    Ала бир кесек хайырланырла (бу дунияда), артда алагъа къаты азаб болур.

118.    Яхудий динни тутханлагъа Биз сеннге алгъаракъда айтхан затланы харам этген эдик. Биз алагъа артыкълыкъ этмеген эдик, алай а ала кеслерине артыкълыкъ этген эдиле.

119.    Андан сора, джахиллик себебли, аман ишни этиб, сора сокъураныб, таубагъа къайытыб, кесин тюз джолгъа джарашдыргъанны, Раббинг кечер. Ишексиз, сени Раббинг андан (терс ишлеринден) сора да алагъа бек Кечиучюдю, Рахматлыды.

120.    Ишексиз, Ибрахим халкъгъа юлгю да, Аллахха берилген – ханиф динни да тутхан болгъанды. Ол мушрикледен тюл эди.

121.    Ол Аны нигъматларына шукурла этиучю, Аллах сайлагъан, (халкъны) тюз джолгъа да тюзетген къул эди.

122.    Биз анга бу дунияда да берген эдик ашхылыкъ, ахыратда уа ол, керти, ашхыладанды.

123.    Андан сора (энди) Биз сени (джюрегинге): «Ибрахимни ханиф динини ызындан бар, ол мушрикледен болмагъанды», - деб, уахъю этдик. (Яхудийле, христианла да тюзге санагъан, бюгюн-бюгече да, ала анга сый бериб багъалатыб тургъан файгъамбарды Ибрахим гъ.с. Бизни файгъамбаргъа да, Уллу Аллах аны динини ызындан бар деб, буюрады, ол бир джангы дин чыгъармагъанын билдире. Ала динни бёлек-бёлек этселе да, арагъа айрылыкъ салсала да, Бир Аллахдан келген дин, бир болгъанын ачыкълай. Сыйлы Аллахны джангыз динин талай динлеге бёлюу – терс болгъанын билдире).

124.    Ол аны юсюнден тартышыб тургъанлагъа уа – алагъа шабат кюнню сыйлаб тутаргъа буйрукъ болгъан эди. Ишексиз, ала араларында тартыш болуб тургъан затха Аллах Къыямат кюн сюд этер.

125.    Сен Раббинги джолуна акъылманлыкъ бла, ариу-джумушакъ ауаз бла чакъыр! Мушрикле бла дауну эм ариуу бла бардыр! Ишексиз, Раббинг Кесини джолундан аджашхан ким болгъанын да бек билибди, ким тюзелиб болгъанын да бек билибди.

126.    (Сизге терслик этгенлеге, ызына айланыб) сиз азаб берлик болсагъыз, сизге къаллай бир азаб берилген эсе, аллай бир беригиз! (Кеси аллына азаб берирге джарамайды. Муслиман сюд этиб, ол биреуню терслигин бегитсе, ол заманда джарайды). Алай а тёзюб къойсагъыз а, сабырлыкъ этгенлеге уа, ол бек хайырлыды.

127.    (Мухаммад) сабырлыкъ эт, сени тёзгенинг, къуру Аллах ючюндю (Ол тёзгенни сюеди эмда болушады). Ала ючюн мыдах да болма, ала этген хыйлала ючюн да къыйналма.

128.    Ишексиз, Аллах муттакъыйле бла, ашхылыкъла этиучюле бла биргеди.

Муъминле

Рахматлы Джумушакъ Аллахны аты бла.

1.       Насыблы болдула: Бир Аллахха ийнаннганла (башха бир тюрлю джоллагъа алданмай, джангыз, Ол буюргъан джолну баргъанла),

2.       намазларын буюгъуб къылгъанла (хар къылыннган намаз къабыл болуб бармайды. Ол себебден, сууаблыкъдан къуру къалмаз ючюн, намазны Уллу Аллахдан къоркъуб, буюгъуб, эси Аллахында болуб къылыргъа керекди. Ашыкъ-бушукъ этиб чыкъмай, намазны багъасын, сыйын билиб, Джаратхан Уллу Аллахымы аллына сюелеме деб, ангылаб),

3.       керексиз бош сёзден кенг тургъанла (ол да, муслиман адамны: биринчи заманын зыраф этдирген, экинчи да аны джюрегин ёлтюрген, къатдыргъан затды. Керексиз сёзден башын сакъламай, ол сыйлы болаллыкъ тюлдю. Уллу Аллах  Кесини сыйлы Китабы Къуранда аны, намазны ызындан бош салмагъанды. Бизге, андан кенг болургъа, башыбызны сакъларгъа борчду. Джаратхан Аллахындан къоркъгъан адам,  бош сёзню орнуна, Аллахын эсгерликди, заманын бош, зыраф иерик тюлдю. Дунияда огъуна, кёб сёлешген адамны къыйынлыкълары кёб болады).

4.       зекятларын толу тындыргъанла (джюреклерин къызгъанчлыкъдан тазалагъанла),

5.       кеси нафсыларын зийнадан сакълагъанла, (бу да адамны бузгъан затды. Аман джюрюучю адам бузулмай, хазна къалмайды. Сау миллет алайгъа кетсе уа, сора бютеу халкъ бузулады, адамлыкъ къалмайды),

6.       къуру юйбийчелери бла эмда кеслери ие болгъан тиширыуладан къалгъандан. Ишексиз, ол къауум а, айыбдан тышындады.

7.       Бу айтылгъандан ётерге излегенле – ала чекден чыкъдыла (харамны этедиле).

8.       (Насыблы болдула) аманатларына да, антларына да толу болгъанла (Уллу Аллахдан, адамдан аманатларына да, Аллахха, адамлагъа берген сёзлерине да. Ётюрюк сёлешген, сёзюне ие болмагъан, аманатха хыянат этген – муслиманнга саналмайды. Ариу ол кесин муслиманнга тергеб тура эсе да),

9.       (борч) намазларын, ычхындырмай, къылгъанла. (Эринчеклик этмей, неда дуния зат бла булджуй, намазны кечикдириб, не оздуруб къоймай, сакъ болуб, ашыгъыб заманы бла).

10.     Ма ала уа иелик этерле –

11.     Фирдаус джаннетге, ёмюрге анда турургъа.

12.     Керти болуб Биз адамны топуракъ тылыдан джаратдыкъ (биринчи),

13.     андан сора аны бир тамчы суучукъ этиб, деменгили орунда тохташдырдыкъ (ананы къарнында).

14.     Сора ол тамчыны бир къан кесекге бурдукъ, сора ол къан кесекни да эт кесекге бурдукъ, ол эт кесекни ичинде да сюек этдик, сюекни да эт бла кийиндирдик. Артда да (туугъандан сора) Биз аны башха тюрлю халда ёсдюребиз (уллу адам этиб). Аллах а берекетле бериучю, эм ашхы джаратыучуду! (Адам бу затланы, кесини къалай джаратылгъанын иги ангылагъандан сора, Аллахына ишеклик да, джер юсюнде кесини джюрегине уллукёллюлюкню да къалай келтирир).

15.     Андан сора да ёлесиз, анга ажымсызсыз (ишегигиз джокъду).

16.     Андан сора да Къыямат кюн, ишексиз, тирилирсиз.

17.     Керти болуб, Биз сизни башыгъызда джети къат кёкню да джаратдыкъ. Аны джаратылыуунда Биз сансыз тюлбюз. (Биз кёрмей, билмей, Бизсиз болгъан иш тюлдю).

18.     Биз кёкден мардалы джауумну да джаудурабыз, аны джерге да сингдиребиз. Аны къурутуб къояргъа да Бизни къолубуздан бек келир.

19.     Алай а аны бла Биз сизге финик, джюзюм терекле, дагъыда кёб тюрлю кёгет терекле битдиребиз, сиз да аладан ашайсыз.

20.     Синай тауда битген терекни да, ашагъан заманда ашларына къошхан джауу, бояуу бла (аны да битдиребиз алагъа. Ол кёб джерледе да битеди, алай а Синай тау артыкъ сыйлыды. Мусса гъ.с.да Уллу Аллахны Кеси бла алайда сёлешгенди. Таурат да анга алайда тюшгенди. Ол себебден ол тау айырылыб айтылады).

21.     Ишексиз, хайуанлада да ойлашыргъа сизге оюм барды. Биз сизге, аланы къарынларында болгъан затдан, ичиребиз. Алада тюрлю-тюрлю сиз хайырланнган затла бардыла, аладан ашагъан да этесиз,

22.     алагъа да, кемелеге да миниб джюрюйсюз. (Сизге ол ашхылыкъланы бергеннге уа, сиз шукур эте билемисиз?)

23.     Биз бир заманда Нухну да халкъына келечи этиб, джиберген эдик. Ол алагъа: «Эй, халкъым, Бир Аллахха къуллукъ этигиз, сизге Андан ёзге, башха аллах джокъду. Сиз Ол Аллахдан къоркъарыкъ тюлмюсюз сора?» - деген эди.

24.     Аны къауумундан ийнанмагъан башчылары (байлары, бийлери): «Бу да сизни кибик бир адамды, башха тюлдю. Ол сизден эсе сыйлы болургъа излейди. Аллах келечи иеме десе, ажымсыз, мёлеклени иер эди. Биз бу затны буруннгу ата-бабаларыбыздан эшитмегенбиз.

25.     Ол джинле бла къатышыб айланнган адамды, (ашыкъмай) бир кесек заманны аны ызындан иги къараб туругъуз (ол алай узакъ бармаз!)», - дедиле.

26.     (Нух да): «Я, Рабби! Сен бир болуш меннге, ала мени ётюрюкчюге санадыла», - деб тилегенди.

27.     Биз да анга: «Биз сени джюрегинге (эсинге) салгъан кибик, Бизни кёз туурабызда бир кеме ишле», - деб, уахъю этген эдик. Сора Бизни буйругъубуз джетгенинде уа, печь джаннган эди. (Сууну башында кеме тебреген эди). Аны (кемени) ичине да хар не тюрлю затдан парала сал, юйдегинги да миндир (ийнаннганланы, эртдеден) халек болурлары белгили болуб тургъанладан къалгъанланы. Ол зулмучуланы юсюнден а, Мени бла сёлешген да этме (аланы тилеме), ала уа, ишексиз, суугъа батылыр къауумдула.

28.     Сен да, нёгерлеринг да кемеге миниб джарашсагъыз: «Бизни ол зулмучу къауумдан къутхаргъан Аллахха махтаула!», - де.

29.     Дагъыда: «Я, Рабби! Сен бизни берекетли, рахатлы джерге тюшюр! Тынчлыкълы оруннга салыучуланы хайырлысы Сенсе!», - деб, бар (кемеде).

30.     Ишексиз, ма бу хапарлада ойлашыргъа сейир юлгю барды. Аланы уа Биз, къуру сынаргъа излей эдик.

31.     Сора Биз артда (аладан сора джер юсюне) бир башха тёлюню къурагъан эдик.

32.     Кеслеринден алагъа келечи джибериб: «Бир Аллахха къуллукъ этигиз, Андан ёзге сизге, бир тукъум бир аллах джокъду, сиз Андан къоркъмазмысыз сора?» - деб, билдирген эдик.

33.     Аладан ийманы болмагъан, ахыратда Аллах бла тюбешиуню да ётюрюкге санагъан, Биз алагъа байлыкъ-бийлик берген къауум: «Бу да (кёрмеймисиз) къуру, сизни кибик бир адамды, сиз ашагъандан ашайды, сиз ичгенден ичеди.

34.     Кесигиз кибик бир адамгъа бой салсагъыз, сиз насыблы болмазсыз.

35.     Ол сизге: «Сиз ёлюб, этигиз топуракъ болуб, къуру сюегигиз къалгъандан сора джангыдан бери чыгъарылырсыз», - деб, сёзмю береди?

36.     Хай-хай-хай, ол сизге къалай болмазлыкъ зат бла сёз береди.

37.     Ма бу биз джашагъан дуниядан сора джукъ да джокъду. Джашайбыз, ёлебиз (болду), тирилиб, сау боллукъ а тюлбюз.

38.     Ол а къуру, кеси джанындан Аллахха ётюрюкню чыгъарыб айланнган адамды, биз анга ийнаналлыкъ тюлбюз», - дедиле.

39.     Ол да: «Я, Рабби! Бир болуш меннге, ала мени ётюрюкчюге санадыла», - деди.

40.     Аллах да анга: «Мычымай, ала тамам сокъураннганладан болурла», - деди.

41.     Сора хакълыкъда аланы бир къычырыкъ тутхан эди. Сора Биз аланы, суу келтирген, кир кибик этиб къойгъан эдик. Ол зулмучу къауум а тюб болсун!

42.     Аладан сора дагъыда (аланы орунларына) Биз башха тёлюле къурагъан эдик.

43.     Болджалындан не алгъа, не артха болгъан бир уммет да болмады. (Хар адамны аджалы-болджалы болгъан кибик, хар файгъамбаргъа келген динни да, китабны да болджаллары болгъанды. Уллу Аллах ма былайда айтханыча, алгъыннгы умметлени болджаллары бошалыб, Ислам дин алай келгенди. Ислам динни джаулары алайын ангылаб, къабыл этерге унамагъандыла. Аятда сёз аны юсюнден барады).

44.     Сора Биз (бирини болджалы бошалса, дагъыда) бир-бири ызындан келечиле джибере болгъан эдик. Сора ол халкъына келечи болуб келгени сайын, ала аны ётюрюкчюге чыгъара эдиле. Биз да аланы бири бирини ызындан халек эте баргъан эдик. Артдагъылагъа аланы, къуру хапарлары къала баргъан эди (оюмгъа). Ол ийнанмай къарышыб тургъан къауум тюб болсун!

45.     Андан сора Биз аятларыбызны да, ачыкъ далилле да бериб, Муссаны да, къарнашы Харунну да джиберген эдик

46.     фыргъаууннга да, аны бий къауумуна да. Ала уллукёллю болгъан, кеслерин мийикге тутхан къауум эдиле.

47.     Ала да (бир-бирине): «Аланы халкълары бизге къул болуб тургъанлай, биз кесибиз кибик, эки адамгъа ийнаннганмы этейик сора?» - деген эдиле.

48.     Ала аланы экисин да ётюрюкчюге санагъан эдиле. Алай бла ала халек болгъан эдиле.

49.     Сора Биз, ала бир тюзелселе деб, Муссагъа китаб берген эдик.

50.     Ажымсыз, Мариямны джашын да, аны кесин да Биз джер юсюнде сейир белги этген эдик. Къара суула чыкъгъан бир дуббурну юсюне экисин да тынчлыкълы орнатхан эдик.

51.     Эй, келечиле! Ашагъан ашыгъыз таза (халал) болсун, этген къуллугъугъуз да джараулу (кёзбаусуз, ширксиз) къуллукъ болсун. Мен а, ишексиз, сизни этген ишлеригизни билибме. (Къуллугъу къабыл болур ючюн, муслиман адамгъа эм бек керекли зат, ашы халал, таза болууду. Къанына харам къатышыу, аны табигъатын бузады. Сора ол бузукълукъ туугъан-туудукъгъа да къан бла кёчерге боллукъду. Аллай адамны ийманы тюзелиб къалмайды. Ийманы тюз болмаса, къуллугъу да джарамайды. Эс бёлсегиз, Уллу Аллах бу аятда къуллукъ этиуден да алгъа, ашы халал болууну салыб турады).

52.     Ишексиз, сизни барынгы да (джер юсюнде) динигиз бирди (динлеге бёлюнюу терсди), Мен да барынгы да Иегиз Аллахма, (ол себебден барынг да) Менден къоркъугъуз (бёлек-бёлек болуб, бир-биринги эрши кёрюб, джау болмай).

53.     Алай болса да, Аллахдан китабла да алыб тургъанлай, араларын бёлюб-бёлюб, тюрлю-тюрлю динлеге айырылыб кетдиле. Хар бир партия да кеси баргъан джолгъа разы болубду. (Къайсы къауумну алсанг да, хар бири да мен тюзме деб, аллай акъылдады. Терслигин ангыласа, ол кесини джолуна бегиб турлукъ тюлдю. Ала бары да акъылларына таяныб ишлеген партияладыла. Аланы арасында къутуллукъ джангыз бир партия барды. Акъыл бла ишлеген партияланы къоюб, адам улуну джаратхан Бир Аллахыны буйругъуна эс бёлюб, къуру ол джолда баргъан къауум, керти тюз джолда партия – олду. Къалгъан партияла – джалгъандыла).

54.     (Мухаммад) сен аланы бир кёзюуге дери, алай къатышыб турма къой.

55.     Биз алагъа рысхы да, балала да бериб тургъаныбызгъа, ала: «Бизге, кертда, Аллах болушуб турады?» - дебми, турадыла сора.

56.     Биз алагъа, къуру бу дунияны ашхылыгъын берирге ашыгъабыз. Алай а ала аны сезалмайдыла.

57.     Ишексиз, Иелеринден къоркъуб буюкъгъан,

58.     Иелерини аятларына да ийнаннган,

59.     Иелерине джукъну да тенг этмеген,         

60.     алагъа буюрулгъан затны (зекят, садакъа кибик) бергенле (кёзбау этмей, хакъ, бюсюреу излемей), Раббийлерини аллына къайытырларындан, джюреклери къоркъуб тургъанла.

61.     Ма ала ашхы ишледе бир-бири бла эришген, бир-бирлерин озаргъа кюрешгенледиле.

62.     Биз бир джаннга да къолундан келгенден артыкъны бойнуна салмайбыз. Бизни джаныбызда хакъны сёлешген китаб барды, алагъа чыртда артыкълыкъ болмаз. (Этгенлери джазылгъан китаб).

63.     Алай болса да, аланы джюреклери бу затны юсюнде къатышыбды. Ала къадалыб кюрешген къуллукълары да, башха тюрлюдю (Аллах излеген къуллукъ тюлдю).

64.     Биз аланы (башчыларын) байларын, бийлерин азабха тутхунчу дери, ала джабышыб кюреширле, сора артда уа, ынгычхарла. (Бусагъатда уа, халкъны аллына сюелиб, аланы терсине элтген – тамадала).

65.     Алагъа: «Энди ынгычхамагъыз, ишексиз, бюгюн Бизден сизге болушлукъ джокъду.

66.     Бизни аятларыбыз сизге окъулгъан заманда, артха къача эдигиз.

67.     Ала (Къураннга) уллукёллюлюк этиб, аны кече джоббу-джоббу болуб, джер-джерде сёгюб сандракълана», - деб, джууаб берилир.

68.     Сора айтылгъан сёзге ала бир сагъыш эталмагъанмы эдиле? Огъесе, аланы аталарына келмеген зат келгенине, ала сейирсиннгенми этедиле?

69.     Огъесе, келечилерин (Мухаммадны иги) таныялмай, аны ючюнмю чарлайдыла? (Ала уа аны тюз адам болгъанын бек иги билгендиле. Бир джолда Къурейшле, ийнанмай тамам къарышыб тургъанларында, Мухаммад гъ.с. таууш этиб, аланы Сафа тауну башына джыйгъанды. Сора айтханды: «Мен бу элде Меккяда туудумму, сизни арагъызда ёсдюммю, биргегизге айландыммы къыркъ джылыма дери? – Хо – деб, джууаб бергендиле. – Сиз мени бир алдауугъуму, хыйламы кёргенмисиз? – Огъай, огъай, биз сенден аллай зат кёргенбиз деб, айталлыкъ тюлбюз. – Мен сизге ма ол тауну артында бир уллу аскер бери чабаргъа хазырланыб турады десем, ийнанырмысыз? – Кимге ийнанмасакъ да сеннге уа, игитда ийнанабыз. – Да сора алай эсе, меннге Уллу Аллахдан келген затха нек ийнанмайсыз? – деди»).

70.     Огъесе ала анга джинлими дейдиле? Огъай, ол алагъа хакъны келтирди, кёбюсю аны эрши кёрсе да.

71.     Хакъ аланы хауалары сюйген джолгъа барса уа, кёкле да, джер да, алада болгъан затла бары да бузулур эдиле. Огъай, ала арт буруб къачсала да, Биз алагъа ауаз (Къуранны) бергенбиз.

72.     Огъесе сен (ауаз айтханынг ючюн) аладан хакъмы излейсе? Сеннге Раббингден бериллик хакъ хайырлыды. Бериучюлени эм хайырлысы уа – Олду.

73.     Ишексиз, сен а аланы тюз джолгъа чакъыраса.

74.     Ишексиз, ахыратха ийнанмагъанла уа, тюз джолдан тамам терсейибдиле.

75.     Биз джазыкъсыныб, алагъа келген къыйынлыкъны ачсакъ (алсакъ), ала уа, ол терс джолларында хайран болуб, теренден тереннге кириб барыр эдиле.

76.     Биз алагъа азаб бериб да кёрдюк (ачлыкъ бла), алай а ала Раббийлерине баш иймедиле, Андан къоркъа, буюгъа билмедиле,

77.     алагъа Биз къаты къыйынлыкъны эшигин ачыб, ала да тюнгюлюб тохтагъынчынга дери.

78.     Аллах а къаллайды десенг – сизге эшитмеклик, кёрмеклик, джюрек берген. Къалай къарыусуз шукур этесиз.

79.     Ол аллайды – сизни джер юсюне джаратхан, барынг да Аны аллына джыйыллыкъ.

80.     Дагъыда Ол джан салыб, сау да этген, аны алыб, ёлтюрген да этген. Кечени, кюндюзню ауушунууу да – Аны къолунда болгъан. Сиз ол ишге бир ойлашмаймысыз сора?

81.     Алай а была да буруннгулача:

82.     «Биз ёлюб, топуракъ да болуб, сюекге да бурулгъандан сора, джангыдан сау болуб, керти тирилгенми этербиз, сора?

83.     Бу бизге да, бизден алгъа аталарыбызгъа да берилген сёздю. Алай а ол къуру, буруннгуланы сандракъларыды», - деб.

84.     Элесе: «Бу джер да, аны юсюнде болгъан зат да кимникиди, сиз биле эсегиз, меннге бир джууаб беригиз?!», - де алагъа.

85.     Ала сеннге: «Игитда, Аллахныкъыды», - дерле. «Алай эсе, сагъыш этиб, бир эсгералмаймысыз сора?» - де, сен алагъа.

86.     Сен алагъа: «Джети кёкню да, Уллу гъаршны да Иеси кимди?» - деб сор.

87.     Ала да: «Ала Аллахныкъыладыла», - деб, джууаб берирле. Сора сен алагъа: «Да, алай эсе, Аллахдан къоркъмаймысыз сора (башха затлагъа табыныргъа?)» - де. (Мушрик араблыла, кеслери идоллагъа табына тургъанлыкъгъа, кёклени, джерни къурагъан – Аллах болгъанын иги билгендиле. Алай а идоллагъа къуллукъ этгендиле).

88.     Сен алагъа (ол къауумгъа): «Хар затны оноуу, эркинлиги кимни къолундады (сиз анга бир джууаб беригиз?) Ол къоруулайды (сакълайды), Андан киши къорууланмайды (биреу биреуню Аллахдан къоруулар къарыуу джокъду), сиз бир ангылар эсегиз а», - де.

89.     Ала: «Аллахды», - демей къоймазла. Сен да алагъа: «Сора къалай бек къатышхансыз сиз, хыйны болгъанлача», - де.

90.     Огъай, Биз алагъа хакъны бергенбиз, ётюрюкчюле уа, ишексиз, ала кеслеридиле.

91.     Ол – не сабий алмагъан, неда Аны биргесине бир башха аллах болмагъан – Аллахды. Алай болса уа, аланы хар бири кеси джаратхан джерине ие болургъа излер эди, бири биринден онглу болуб, башха чыгъаргъа кюрешир эди. Ала берген сыфатладан Аллах тазады,

92.     Ол ташаны да, туураны да билген, ала табыннганладан Мийик болгъан (Аллахды).

93.     (Мухаммад) сен: «Я, Рабби! Сен алагъа (къыйынлыкъ) джиберирге айтхан сёзюнгю (мен саулукъда) меннге да бир кёргюзсенг эди.

94.     Я, Рабби, мени бу ассы къауум бла этмесенг эди», - деб тиле.

95.     Ишексиз, Биз алагъа берген сёзюбюзню, сеннге кёргюзюрге къолубуздан бек келир.

96.     (Аладан келген) аманлыкъны эм ариу зат бла артына ыхтыр. Ала Аллахха берген сыфатланы Биз бек билиббиз.

97.     Сен (Мухаммад): «Я, Рабби! Шайтанланы уасуаса салыб кюрешиулеринден Сени бла сакъланама.

98.     Я, Рабби! Ала терилтирге хазырлаб кюрешген хыйлаларындан сакъланмакълыкъ, къуру Сенден излейме», - деб тиле.

99.     Сора аланы бирине ёлюм келсе уа: Я, Рабби! Мени ызыма (дуниягъа) бир къайтар.

100.    Ол сан этмей къойгъан ашхы къуллукъларымы бир этейим», - деб, тилек салыр. Огъай, чыртда алай болмаз. Ишексиз, ол бош сёздю. Аланы араларында буруу барды (дуниягъа къайытмазча), халкъ тирилген Къыямат кюннге дери турурлары барзахдады. (Ахырат бла дунияны арасында ёлгенлени, Къыямат кюннге дери, турур джерлери).

101.    Сора (ол кюнню болджалы джетиб) къаты таууш болгъан заманда, (дуниядача къайгъырыб) араларында тукъум, джууукъ, тенг къайгъылы болалгъан, неда бир-бири хапарын соралгъан киши болмаз. (Хар ким, асыры башы къайгъылы болгъандан, багъалы адамларын соралмаз. Ата-ана, бала болса да, хар ким джаны къайгъылы болур).

102.    (Ол кюн дуниядача, не ханлыкъ, не бийлик болмаз. Миллет – нация, тукъум, акъ-къара деб, къаралмаз. Къуру хар кимни этген иши бла къаралгъан болмаса. Хар адамны этген иши базманнга салыныр). Сууаблыкълары базманда ауур тартханла насыблы болурла.

103.    Базманда сууаблыкълары дженгил болгъанла уа, джанларын ёмюрлюкге джаханимге салыб, кеслерин насыбсыз этгенле болурла. (Былайда сёз ийманы джараусуз болгъан адамны юсюнден барады. Башха аятлада ачыкъ бегитеди, не аз болса да, ийманы болгъан адам джаханимде ёмюрлюкге къалмазын. Гюнахларын тёлеб бошаса, ол джаннетге къайытырын).

104.    Джаханимни оту уруб, аланы бетлери джыйырылыр.

105.    (Сора алагъа Аллах): «Сизге Мени аятларым окъула, сиз да аланы ётюрюкге санай болмагъанмы эдигиз?» - дер.

106.    Ала да: «Эй, Раббибиз! Насыбсызлыкъ хорлаб, биз аджашхан къауумдан болдукъ», - дерле.

107.    Ала: «Эй, Раббибиз! Бизни (бу джол) мындан бир чыгъар, бу ишге энди къайытсакъ, сора керти да биз залимледен болурбуз», - дерле.

108.    Ол алагъа джууабха: «Мени бла сёлешмегиз, кенг туругъуз, ары отну теренине киригиз!» - дер.

109.    (Нек десенг) Мени къулларымдан бир къауум: «Эй, Раббибиз, биз Сеннге ийман салдыкъ, гюнахларыбызны бир кеч, джазыкъсын, Сен эм бек рахматлыса», - деб айтхан заманда,

110.    сиз аланы хыликкеге тутдугъуз, алай бла ол (къылыкъ) сизге Мени эсгериуню унутдурду. Сиз алагъа кюле болдугъуз. (Биреу адамны динин хыликке этсе, ол билсин, адамны хыликке этмейди, Джаратхан Уллу Аллахны этеди. Алай бла ол адам дининден, ийманындан чыгъады. Дин бла ойнагъан, Аллаху Тагъала бла ойнайды).

111.    Энди Мен а бюгюн алагъа тёзюб-чыдаб тургъанларыны джалын береме, (бюгюн а) ала баш болдула.

112.    Аллах алагъа: «Сиз джерде джыл саны бла нелляй бир турдугъуз?» - деб, сорур.

113.    Ала джууабха: «Джерде биз, не бир кюн, неда кюнню бир кесегин тургъан болурбуз, аны тергеучюлеге сор! (мёлеклеге сорургъа керекди)», - дерле.

114.    Аллах да алагъа: «Сиз анда бир кесекчик тургъансыз, айхай, сиз аны ангыласагъыз а!», - дер.

115.    Ол да алагъа: «Сора Биз сизни бошнакъгъа джаратдыкъ, Бизни аллыбызгъа сюеллик да тюлбюз деб, алай хыйсабмы эте эдигиз?» - дер.

116.    Хакъ Патчах – Аллахды, Ол неден да Мийикди. Андан ёзге, башха аллах джокъду. Ол сыйлы Гъаршны да – Иесиди.

117.    Аллахны биргесине башха аллах чакъыргъан адамны уа, аны бир далили да джокъду. Аны ючюн ол, къуру Раббисини аллында джууаб тутар. Кяфырла уа алайда, ишексиз, насыблы болмазла.

118.    (Мухаммад) сен а: «Я, Рабби! Сен бир кеч, джазыкъсын, Сен эм Рахматлыса!» - деб, тилеучю бол!

Джыйынла

Рахматлы Джумушакъ Аллахны аты бла.

1.       Эй, файгъамбар! Сен Аллахдан къоркъ, кяфырлагъа, мунафикълеге бойсунуб къалма (алагъа тынгылама!) Ишексиз, Аллах нени да билибди, акъыл Иесиди. (Тышларын муслиман этиб, ичлери Уллу Аллахны джолунда болмагъан къауумгъа бойсунургъа, файгъамбаргъа эркинлик болмагъан кибик, бизге да джокъду. Хакъны билген адам, джахилге бойсунургъа да джокъду эркинлик).

2.       Раббингден сеннге ачылгъан затха табигъ бол (алагъа бойсунма да, аны ызындан бар!) Ишексиз, сизни этген ишлеригизден Аллах хапарлыды.

3.       Бир Аллахха таяныб тохта! Сеннге джакъчы орнуна Ол джетеди.

4.       Бир адамгъа да Аллах эки джюрек этмеди. (Мухаммадны эки джюреги барды дегендиле джаулары. Бу аят анга джууабды). Ол а сиз биргелерине джашагъан юйбийчелеригизни да, сизге ана этмеди. (Эрлери къатынларындан айырылсала: «Сени сыртынг меннге анамы сыртыча болду», - деген адет болгъанды бурун арабда, ол джахил адетни къойдурур ючюн айтылады). Сиз кесигизге джаш этиб алгъаныгъызны да (ёге джашла), Ол аланы сизге джаш этмеди. Ала сиз ауузларыгъыз бла айтхан (бош) сёзледиле. Аллах а хакъны айтады, Ол тюз джолгъа да тюзетеди.

5.       Аланы кеслерини аталарыны атлары бла чакъырыгъыз, Аллах джанында эм тюзю олду. Аланы аталарын билмесегиз а, ала сизге дин къарнашладыла эмда шохладыла. Ол затны сиз джангылыб айтханыгъыз ючюн, сизге гюнах джокъду, алай а джюрек бла иш этиб айтханыгъыз ючюн, гюнах барды. Аллах а кечиучюдю, рахматлыды.

6.       Муъминле бир-бирине джууукъ болгъандан эсе, алагъа файгъамбар джууугъуракъды. Аны юйбийчелери да алагъа аналадыла. Аллахны китабында Аны буйругъуна кёре, (тюб юлеширге Мединада) муъминледен эсе да, мухаджирледен эсе да, шохларыгъызгъа осиятыгъыз болмагъан эсе, бир-бирине эт джууукъла джууугъуракъдыла. Была бары да буйрукъ китабда джазылыбды.

7.       (Эсге ал, Мухаммад) Биз файгъамбарланы барындан да ант алдыкъ: сенден да, Нухдан да, Ибрахимден да, Муссадан да, Мариямны джашы Гъыйсадан да. Биз аланы барындан да къаты ант алдыкъ,

8.       антларына тюз адамланы тюзлюклерин сорур ючюн, кяфырлагъа уа, Ол термилтген азабны хазырлабды.

9.       Эй, муъминле! Сизге Аллахны этген ашхылыгъын ангылагъыз, сизге (гяуур) аскер келген заманда, Биз алагъа джелни да, сиз кёрмеген (мёлек) аскерни да джиберген эдик. Сизни этген ишлеригизни Аллах кёрюбдю. (Абу-Суфиян Меккядан аскер къураб, Мединагъа муслиманланы къурутур мурат бла, баргъанды. Муслиманла Мединаны тёгерегинде имдек къазыб, ала да андан ёталмай талай заманны тургъандыла. Сора бир кече алагъа Аллаху Тагъаля уллу джел джибериб, аланы шатырларын да чачыб, башлары къайгъылыкъ этиб, ала да ызларына къачыб кетгендиле. Аят аны айтады). 

10.     (Эсге тюшюрюгюз) аскерле сизге баш джаныгъыздан да, тюб джаныгъыздан да чабыб, кёзлеригиз ары-бери кетиб, джюреклеригиз да тамакъгъа тыгъылыб, кёлюгюзге да Аллахха табсыз акъылла келтириб (бирле ышаныб, бирле да тюнгюлюб),

11.     муъминле алайда къалай сыналгъанларын, къаты тукъум чайкъалыб тентирегенлерин.

12.     Эсге алыгъыз, (олсагъатда) мунафикъле бла джюреклеринде ауруулары болгъанла: «Аллах да, Аны келечиси да айтхан алдауукъ кёре эдим», - деб, къалай таууш этгенлерин.

13.     (Эсге тюшюрюгюз) аладан (мунафикъледен) бир къауум: «Эй, Ясриб ахлула! (Мединаны эски аты) Былайда сизге орун джокъду, сюелиб турмагъыз, ызыгъызгъа къайытыгъыз!» - деб, къычыргъанын. Аланы бир къауумлары файгъамбардан: «Бизни юйлерибиз ачыкъ къалдыла», - деб, ала ачыкъ къалмагъанлай, къазауатдан къалыргъа эркинлик тилейдиле. Алай бла ала, къуру къазауатдан къачаргъа изледиле.

14.     Эллерини тёрт джанындан (джау) аскерле кириб, аланы фитнагъа чакъырсала, ала кёб сагъыш эте турмай, алагъа (джаугъа) къошулуб къалырла.

15.     Ала уа ары дери къазауатдан къачмазгъа Аллахха ант берген эдиле. Аллахха сёз берген а, джууабха тартылмай къалмаз.

16.     Сен алагъа: «Сиз не аджалдан, неда ёлюмден къачсагъыз да, къачыу сизге (алай кёб) хайыр бермез, алай бла да сиз алай кёб зауукъланмазсыз (дунияда)», - де.

17.     Сен алагъа: «Ол сизге къыйынлыкъ берирге тебресе, сизни Аллахдан сакъларыкъ бармыды, неда Ол рахматын эте тебресе, аны тыяллыкъ кимди? Сора Аллахдан ёзге ала кеслерине, не бир джан аурутхан, не бир болушуучу табмазла.

18.     Сизни арагъызда къарнашларына: «Бизге къошулугъуз!» - деб, башхаланы къазауатдан тыйыб кюрешгенлени Аллах билибди. Аланы къазауатха къошулуулары бек къарыусузду,

19.     ала сизге къызгъанчлыкъ (зарлыкъ) этедиле. Къоркъуу келген заманда уа, ёле тебреген адамча, кёзлери да ары-бери кете, аланы сени кёзюнге къараб, кёрюрсе. Къоркъуу кетгенлей а, ол къазауатдан тюшгенден юлюш алыр ючюн, ала сизни темир тиллери бла ачытадыла. Ала ийманнга келмедиле. Аланы къыйынларын Аллах бошха (зырафха) чыгъарады. Ол а Аллахха бек тынч ишди.

20.     Ала (мунафикъле) джау джыйынла алкъа кетмегендиле деб, оюм этедиле. Ол джыйынла келселе уа, ол (мунафикъ) къауум къылыч алыб, мушрик аскер бла тюбешгенден эсе, къум тюзледе джашагъан араблыланы араларына къатышыб, сизни да хапарыгъызны (джашыртын) сора турур муратлы болдула. Ала сизни бла болсала да, бек къарыусуз къазауат этер эдиле.

21.     Аллахха да, ахыр кюннге да ышаннганла, Аллахны да кёб эсгергенле, сизге Аллахны Расулу ариу юлгю болду. (Муслиман адам, ол файгъамбар болмагъанлыкъгъа, аны къылыкъларын кесине юлгю этиб, кесин анга кёре тутаргъа, джюрютюрге кюреширге керекди. Нек десенг, Уллу Аллах аны бизге юлгю этеди. Дунияны башында андан ариу адебли, ариу къылыкълы болмагъанды. Ол бютеу дунияны башына, муслиманнга да, муслиман болмагъаннга да белгилиди. Сыйлы болургъа излеген, дараджалы болургъа сюйген, аны кесине юлгю этерге кюрешсин!)

22.     (Керти) муъминле аскер джыйынланы кёргенлеринде: «Ма бу Аллах да, Расулу да бизге сёз бериб тургъан (зат келди). Аллах да, келечиси да айтхан тюз болду», - деген эдиле. Ол а (бегимлери) аланы къуру, ийманларын, бойсунууларын ёсдюрдю.

23.     Муъминлени арасында Аллахха берген сёзлерине толу болгъанла бардыла. Аладан берген сёзюн тындырыб кетгенле да (ёлгенле), алкъа аны (дин ючюн шейит ёлюмню) сакълаб тургъанла да бардыла. Ала берген сёзлерин а, чыртда бузмадыла,

24.     тюз адамлагъа Аллах, тюзлюклери себебли, хакъларын берир ючюн, мунафикълеге да, тыйыншлы кёргенине азаб берир ючюн, неда сюйсе аланы кечер ючюн. Ишексиз, Аллах а бек кечиучюдю, рахматлыды.

25.     Аллах кяфырланы да, ала бир хайыр да кёрмей, ачыулары бла бирге аланы ызларына къайтарды. Муъминлеге къазауатда Аллах артыгъы бла джетишеди. Аллах бек кючлюдю, къудрети уллуду.

26.     Китаб ахлуладан джаугъа болушханланы Аллах бегиб тургъан орунларындан тюшюрдю (чыгъарды). Аланы джюреклерине къоркъуу да салды. Бир къауумун сиз ёлтюрдюгюз, бир къауумун да джесирге алдыгъыз. (Бу аят Мединада джашагъан чууутлуланы юсюнденди. Ала анда диннге уллу джаулукъ этиб, кёб къатышдыргъандыла).

27.     Аланы джерлерине, юйлерине, рысхыларына, сизни аякъларыгъыз басмагъан джерлеге Ол (Аллах) сизни ие этди. Аллахны хар неге да къудрети джетеди.

28.     Эй, файгъамбар! Юйбийчелеринге: «Сиз дуния джашауну, аны джасанмалыгъын излей эсегиз, келигиз! Мен аланы берейим да, сизни ариу тукъум башыгъызгъа бош этейим.

29.     Алай болмай, Аллахны, Аны келечисин, ахырат арбазны излей эсегиз а, ишексиз, ол заманда Аллах ашхылыкъ этгенлеге уллу саугъала хазырлабды», - де. (Файгъамбар гъ.с-ны юйбийчелерини бир къаууму, къалгъанлача эркин джашау излеб, андан дуния харекет даулагъандыла. Ала алай бла Уллу Аллахны нигъматын учуз этгендиле. Сыйлы Аллахны келечисини биргесине джашагъанларына шукур этер орнуна. Игитда, Уллу Аллах аланы ол адетлерин ушатмагъанды. Аят аны ючюн тюшгенди).

30.     Эй, файгъамбарны юйбийчелери! Сизден ачыкъ аман иш (зийна) этген болса, аны азабы эки къат болур. Ол а Аллахха тынч ишди.

31.     Сизден (юйбийчеледен) Аллахха да, Аны келечисине да бойсунуб, ашхы ишле ким этсе, Биз анга эки къат джалын берирбиз, анга (ахыратда) чомарт юлюш да хазырларбыз.

32.     Эй, файгъамбарны юйбийчелери! Сиз къалгъан тиширыуланы бири кибик тюлсюз. Аллахдан къоркъа эсегиз, иги джюреги болмагъан эркишини кёлюне джукъ келмез ючюн, башха эркишиле бла сиз кукаланыб сёлешмегиз! Адетдеча тюз сёлешигиз!

33.     Юйлеригизде туругъуз, (эшикге чыкъсагъыз а) бурун джахил замандача, джасанмагъызны кёргюзюб айланмагъыз! Намаз да къылыгъыз, зекят да беригиз, Аллахха да, Аны келечисине да бойсунугъуз! Эй, файгъамбарны юй ахлулары! Аллах сизден кирни кетериб, таза этерге излейди. (Ол затла бла сизни сыйлы этерге излейди, ауурлукъ излемейди).

34.     Юйлеригизде окъулгъан Аллахны аятларын да, акъылман затланы да эсге алыгъыз (эй, файгъамбарны юйбийчелери, аланы сансыз этмей, алагъа шукурла эте билигиз!) Ишексиз, Аллах бек джумушакъды, неден да хапарлыды.

35.     Ишексиз, муслиман эркишиле, муслиман тиширыула да, муъмин эркишиле, муъмин тиширыула да, бойсуннган эркишиле, бойсуннган тиширыула да, сёзлерине керти болгъан эркишиле, сёзлерине керти болгъан тиширыула да, сабырлы эркишиле, сабырлы тиширыула да, буюгъуб тургъан эркишиле, буюгъуб тургъан тиширыула да, садакъа бериучю эркишиле, садакъа бериучю тиширыула да, ораза тутуучу эркишиле, ораза тутуучу тиширыула да, нафсыларын амандан сакълагъан эркишиле, нафсыларын амандан сакълагъан тиширыула да, Аллахны кёб эсгериучю эркишиле да, тиширыула да – алагъа Аллах кечмеклигин да, уллу джал да хазырлабды.

36.     Аллах да, Аны келечиси да бир ишге оноу этгенден сора, не муъмин эркиши, не муъминат тиширыу ол ишге аладан хайырлы оноу эталмаз. Аллахха да, келечисине да ким ассы болса, ол ачыкъ аджашады.

37.     (Сен эсге тюшюр, Мухаммад) Аллах да, сен да ашхылыкъ этген биреуге: «Аллахдан къоркъ, юйбийченги къойма, тут», - деб, айтханынгы. Аллах а (кимге да) ачыкъ этиб бошагъан затны сен ичингде джашырдынг. Адамладан къоркъдунг, къоркъаргъа уа эм тыйыншлы Аллах эди. (Кеси асырагъан джашлыгъы бла юйбийчеси экиси бир-бирин ангыламай, келишмей, ол аны къояргъа излегенди. Уллу Аллах да аны джазыуу Расулгъа болгъанын алгъадан билдириб, ол анга белгили болгъанды. Алай а Расул да адам сёзледен къоркъуб, анга юйбийченги къойма деб, айтханы ючюн, Аллаху Тагъала аны ушатмай, айыб этгенди). Сора Зейид кереклисин тындырыб, аны бла айырылгъандан сора, Биз сени (Мухаммад) анга юйлендирдик. Муъминлеге джашлыкълары кереклилерин тындыргъандан сора къойгъан тиширыуланы алыу, алагъа ауур тиймез ючюн. (Аланы алыргъа эркинлик болгъанын белгили этер ючюн). Аллахны буйругъу уа тыныучуду.

38.     Аллах борч этген ишде файгъамбаргъа айыб джокъду. Алда ётген буруннгулагъа да Аллахны джоругъу алай эди. Аллах къадар этиб бошагъан иш тынмай къалмаз,

39.     ала (файгъамбарла) Аллахдан къоркъуб, Аны джазыуларын (буйрукъларын) халкъгъа джетишдирдиле, Аллахдан башха биреуден да къоркъмадыла. Аллах а (ишлени) тергеуде, артыгъы бла джетеди.

40.     Мухаммад а сизни эркишилеригизни бирини да атасы тюлдю. Ол къуру Аллахны келечисиди, файгъамбарланы да мухурларыды (ахырлары). Аллах а хар нени да билиучюдю.

41.     Эй, муъминле! Аллахны кёб эсгеригиз,

42.     эртденде да, ингирде да махтаула бла Аны тазалагъыз!

43.     Ол аллайды – Ол да, мёлеклери да джазыкъсыныб, къарангыдан джарыкъгъа чыгъарыргъа излеб, сизге тилекле этген, муъминлеге да рахматлы болгъан.

44.     Ала Анга (Аллахха) джолукъгъан кюн, мёлекле алагъа: «Сизге салам», - деб, саламлашырла. Ол Кеси да алагъа сыйлы саугъала хазырлабды.

45.     Файгъамбар! Ишексиз, Биз сени (халкъгъа) шагъатха да, сюйюмчю айтыучу да, къоркъутуучу да этиб,

46.     Аны (Аллахны) эркинлиги бла, Аллахха чакъырыучу да, нюр берген чыракъ да этиб джибердик.

47.     (Мухаммад) сен  Аллахдан уллу чомартлыкъла боллугъун айтыб, муъминлени къууандыр!

48.     Кяфырла бла мунафикълеге къаршчы бол, ала сеннге берген инджиуге эс бёлме! Аллахха таукеллик этиб тохта! Уакил орнуна, Аллах Кеси толу джетеди.

49.     Эй, муъминле! Муъминат тиширыулагъа некяхланыб, сора къошулгъунчу алагъа талакъ салсагъыз, (эрге бармай туруу) болджалны санаб турургъа кереклиси джокъду сизге. Харекет кереклилерин да бериб, аланы ариу тукъум бошлагъыз!

50.     Эй, файгъамбар! Ишексиз, Биз сеннге (юйленирге) халал этдик: сен алагъа саугъаларын берген тиширыуланы, Аллах сеннге саугъагъа бериб, сени эркинлигингде болгъан тиширыуланы, ата къарнашны къызларын, ата эгечни къызларын, ана къарнашны къызларын, ана эгечни къызларын сени бла бирге (Мединагъа) кёчгенлени, аны кибик, разы болуб, кесин файгъамбаргъа саугъалагъан муъминат тиширыуну. Файгъамбар, сен саугъасыз бир тиширыуну алыргъа излесенг, ол башха муъминлеча болмай, сеннге энчи таза (халал) болду. Ишексиз, юйбийчелени хакъында да, къарауаш тиширыулагъа юйлениуню юсюнден да Биз алагъа (башха муъмин эркишилеге) не буюргъаныбызны толу билебиз. (Файгъамбар) Биз сеннге энчи буйрукъ а, сеннге тарлыкъ болмаз ючюн этдик. Аллах а бек кечиучюдю, толу рахматлыды.

51.     (Мухаммад) юйбийчелеринги къайсысындан джанларгъа сюйсенг, андан джанларгъа, къайсысына сюйсенг, анга барыргъа эркинсе. Ол джанлагъанынга барыргъа излесенг да, аны ючюн сеннге гюнах джокъду. Алай этсенг а, аланы кёзлери (джюреклери) къууаныргъа ол бек джууугъуракъды. Сен алагъа берген затха ала мыдах болмасынла, ала бары да разы болсунла! Аллах а сизни джюреклеригизде не болгъанын биледи. Аллах  а нени да толу билибди, джууашды.

52.     Ариулукъларына не бек кёзюнг къараса да, мындан ары юйбийчелени не алыргъа, не орунларын ауушдурургъа, сеннге халал тюлдю. Къуру сени къол тюбюнгде болгъан (эркинлигингде) тиширыу болмаса. Аллах хар затха да къарауулду.

53.     Эй, муъминле! Эркинликсиз файгъамбарны юйлерине ушхууургъа кирмегиз! Неда сизни чакъыргъынчы аны бишерин сакълаб турмагъыз! Чакъырылсагъыз а, эрлей ашагъыз да, хапаргъа кёчмегенлей, чачылыгъыз! Ишексиз, ол ишле файгъамбарны инджитедиле, ол а сизге айтыргъа уялады. Аллах а хакъны айтыргъа уялмайды. Сиз аны юйбийчелеринден бир джукъну тилерик болсагъыз да, джабыуну артындан тилегиз! Бу иш сизни джюреклеригизге да, аланы джюреклерине да тазаракъды. Сизге файгъамбарны не къыйнаргъа, неда артда аны юйбийчелерине некяхланыргъа джарамаз (ол кетгенден сора да). Ишексиз, ол иш Аллах джанында бек уллу гюнахды.

54.     Сиз бир затны ачыкъласагъыз да, джашырсагъыз да Аллах аны толу билибди.

55.     (Файгъамбарны юйбийчелерине) джабыусуз кёрюннгенликге гюнах тюлдю: аталарыны, джашларыны, къарнашларыны, къарнашдан туугъан джашланы, эгечден туугъан джашланы, тиширыуланы, ала ие болгъан (къарауаш) тиширыуланы къатында. (Эй, файгъамбарны юйбийчелери) Аллахдан къоркъугъуз! Ишексиз, Аллах а хар затха да туурады.

56.     Ишексиз, Аллах да, мёлеклери да файгъамбаргъа салауат салыб (тилек этиб) турадыла. Эй, муъминле! Сиз да анга салауат да салыгъыз, салам да беригиз! (Анга саламатлыкъ эм тынчлыкъ тилегиз!)

57.     Ишексиз, Аллахны да, Аны келечисин да (табсыз сёзле бла) инджитгенлеге, Аллах алагъа дунияда да, ахыратда да налат берди, сыйсыз азабны да хазырлады.

58.     Муъмин эркишилени да, муъмин тиширыуланы да болмагъан ётюрюк сёзле бла инджитгенле – ала ауур джюк да, ачыкъ гюнах да аладыла.

59.     Эй, файгъамбар! Юйбийчелеринге, къызларынга, муъминлени юйбийчелерине да айт, юслерине джабыу джабсынла (этлерин ачмасынла!) Ол иш ала белгили болуб, танылыб, алагъа инджиу берилмезге да игиди. Аллах а бек кечиучюдю, рахматлыды.

60.     (Мединада муслиманланы юсюнден) аман хапарланы джайыб айланыучу мунафикъле да, джюреклеринде ауруулары болгъанла да тохтамасала, Биз сени (Мухаммад) аланы юслерине бий этербиз, андан ары ала сени бла хоншу болуб, алай кёб туралмазла,

61.     ала малгъунладыла (налат болгъанла). Ала къайда табылсала да, тутулуб, хатерсиз ёлтюрюлсюнле! (Ала тынч турмай, хаман къайгъы салыб тургъанлары ючюн. Ала Ислам диннге да, муслиманлагъа да джаулукъ этиб кюрешедиле. Муслиманла ала бла кюрешмейдиле, ала уа тохтамайдыла).

62.     Бурун ётген (умметлеге) да Аллахны джоругъу алай болгъанды. Сен Аллахны джоругъуна, не аз да тюрлениу табмазса.

63.     (Мухаммад) адамла сеннге Къыямат кюнню келлик заманын сорадыла. Сен алагъа: «Аны билими Аллах джанындады (ол къуру Бир Аллахха туурады)», - де. Сеннге уа, аны билирге къайда? Къыямат кюн а джууукълашыб турургъа да болур.

64.     Ишексиз, Аллах а кяфырлагъа налат да берди, алагъа джаннган отну да хазырлады,

65.     ёмюр-ёмюрге анда турурлай. Ала анда не бир джан аурутхан, неда бир тюрлю бир болушуучу табмазла,

66.     бетлери бла ала отха къапланнган кюн: «Ах анасыны, биз Аллах бла Аны Расулуна бойсуннган болсакъ эди», - дерле.

67.     (Бийлеге, тамадалагъа бойсуннганла да) ол кюн: «Эй, Раббибиз! Биз башчыларыбызгъа, бийлерибизге (тамадалагъа) бойсундукъ, ала да бизни тюз джолдан аджашдырдыла.

68.     Я, Рабби! Алагъа эки къат азаб да, (къаты) налат да бер!», - дерле.

69.     Эй, муъминле! Сиз Муссаны (къаууму яхудийле тюрлю-тюрлю сёзле бла) инджитиб къыйнагъанлача болмагъыз! Аллах а аны ала айтхан затдан кенг этген эди. Аллах джанында ол сыйлы адам эди.

70.     Эй, муъминле! Аллахдан къоркъугъуз, сёлешсегиз, тюз дурус сёз айтыгъыз!

71.     Ол заманда Аллах сизни этген ишлеригизни джараулу (къабыл) этер, гюнахларыгъызны да кечер. Аллахха да, Аны келечисине да ким бой салса, ишексиз, ол уллу насыбха джетишди.

72.     Ишексиз, аманатны (динни, Аллахны буйрукъларын эм аллында) Биз кёклеге, джерге, таулагъа теджеген эдик, ала аны тындырыргъа базмагъан эдиле, боюнларына алыргъа да унамагъан эдиле. Сора аны бойнуна инсан (адам) алгъан эди. Ишексиз, ол а бек къарангы, бек джахил эди (ол заманда аны тындыргъан къыйын болгъанындан хапары джокъ эди).

73.     (Ол борчланы салыннганларыны себеби) Аллах мунафикъ эркишиле бла тиширыуланы да, мушрик эркишиле бла тиширыуланы да азабландырыр ючюн. Муъмин эркишиле бла тиширыуланы да (гюнахларын) кечиб, Ол алагъа бурулур ючюн. Ишексиз, Аллах а кечиучюдю, рахматлыды.

Къааф

Рахматлы Джумушакъ Аллахны аты бла.

1.       Къааф. (Магъанасын билген Аллахды). Бу махтаулу Къуран бла Мен ант этеме.

2.       Ала (меккячыла) алагъа кеслерини араларындан бир эсгертиучю келгенине, аладан ийнанмагъанлары: «Бу уа бек сейир ишди», - деб, сейирсиндиле.

3.       «Биз ёлген да этиб, топуракъ да болсакъ (тирилгенми этерикбиз) дейди сора ол? Ол къайтыу уа, болмазлыкъ затды», - дедиле.

4.       Биз джер (кесине алыб) аладан нени кем этгенин билебиз (ёлюб, джерге киргенлени). Бизни джаныбызда хар нени сакълаучу китаб барды. (Лаухул махфузда Бизге бары да белгилиди).

5.       Алай болса да, алагъа хакъ келгенинде, ала аны ётюрюкге чыгъарадыла. Кеслери да тентек болуб, чайкъалыудадыла.

6.       Сора ала башларында кёкню дамы кёрмейдиле? Биз аны къалай ишлегенибизни, къалай джасандыргъаныбызны? Анда бир джарылгъан джери бармыды сора (аны ишлеучюге бир ойлашмаймыдыла?)

7.       Джерни айтсакъ: аны да Биз аланы тюблерине джайыб, аны юсюне мийик тауланы да къураб, тюрлю-тюрлю ариу битимле ёсдюрдюк да.

8.       (Ала бары да ойлашыргъа сейир затладыла) кёзю болуб кёргеннге, эси болуб эсгергеннге, Аллахха бурулгъан къулгъа.

9.       Дагъыда Биз кёкден берекетли сууну эндириб, кёгет бачхаланы, орулгъан мюрзеуню битдиребиз да,

10.     аны кибик узун финик терекле, джоббу-джоббу кёгетлери бла,

11.     къулларыбызгъа рысхыгъа. Ёлюб тургъан джерни Биз ма алай сау этебиз (суу бла). Адамланы къабырдан чыгъарлары да, ма аны кибикди.

12.     Алагъа дери бурун Нухну халкъы, Рассачыла, Самудну къаууму да ётюрюкге санагъан эдиле,

13.     (аны кибик) Адны, фыргъауунну халкъы да, Лутну къарнашлары да,

14.     Айка деген элчиле да, Туббаны къаууму да. Ала бары да баргъан келечилени ётюрюкчюле этген эдиле. Алагъа берилген сёз да толу болгъан эди. (Тюб болгъан эдиле).

15.     (Хар нени) биринчи кере джаратмакъ ауурлукъ этдими Бизге сора? Огъай, ала джангыдан джаратыугъа экили болуб къатышыбдыла.

16.     Ишексиз, инсанны Биз джаратдыкъ, аны кёлюне ургъан уасуасаны да билиббиз. (Хаманда аны биргесинебиз) аны къой, Биз анга аны боюн тамырындан эсе да джууугъуракъбыз.

17.     (Эсге ал) эки мёлек адамны онгундан да, солундан да олтуруб, аны ишин джазыб, алыб тургъанларын.

18.     (Эсге ал) адам ауузундан бир деб бир сёзню чыгъармайды, биргесине джазаргъа хазыр болуб, сакълаб тургъан мёлеги болмай.

19.     Сора сеннге хакъ, ёлюм эсириги келсе: «Ма бу ол сен (сюймеген) джанларгъа кюрешген затды», - деб, айтылыр.

20.     Сора къаты таууш болур: «Бу ол сёз берилген кюндю», - деб.

21.     Хар бир адам ол кюн (сюдге) биргесине бир сюрюучюсю эмда бир шагъаты бла келир. (Къабырдан тургъанлай, хар адамны мёлекле сюрюб, Уллу Аллахны аллына сюдге алыб барырла. Дунияда этген ишлери джазылгъан китабын да биргелерине алыб. Алайда хар не ачыкъ болуб, кеси хар затын кёзю бла кёрюр).

22.     Аллах анга: «Бу затны (дунияда) сен сан этмегенсе, алай болса да Биз бюгюн сени кёзлеринги джабыуун ачабыз, кёзлеринг темирча кёредиле» - дер.

23.     Сора нёгери (джазыучу мёлеги): «Ма бу мени джанымда хазырлаб тургъан затымды», - деб (китабын) берир.

24.     (Сора Аллах мёлеклеге): «Экинг да ол хар бир ийнанмай, къарышыб тургъанны джаханимге атыгъыз,

25.     ашхылыкъгъа къаты чарлагъан, чекден чыкъгъан, джаулукъ джюрютген, ишекликни да джайгъан,

26.     Аллахны биргесине да башха аллах этген. Экисин да бирге къаты азабха салыгъыз (шайтан нёгери бла!)

27.     Сора аны нёгери (шайтаны): «Эй, Раббибиз! Муну мен терсейтмедим, ол кеси да узакъ аджашыб тургъан адам эди», - дер.

28.     Аллах да: «Мени аллымда даулашмагъыз, Мен сизге сёз бериб, къоркъууну билдирген эдим.

29.     Мени джанымда берилген сёз тюрленмейди, неда Мен къулларыма артыкълыкъ этиучю тюлме», - дер.

30.     Сора ол кюн Биз джаханимге: «Толдунгму?» - деб, сорурбуз. Ол да: «Бир къошакъ джокъмуду?» - дер.

31.     Аллахдан къоркъгъанлагъа (ол кюн) джаннет джууукъ келир, узакъ болмаз.

32.     Аллах алагъа: «Ма бу сизге сёз берилген джаннет: таубачылагъа, (дин джорукълагъа) сакъ болуучулагъа,

33.     ичлеринден Рахман Аллахдан къоркъа билгенлеге эмда Аллахына ийилген джюрек бла келгенлеге,

34.     киригиз, энди саламатлы бу джаннетге! Бу кюнюгюз сизни ёмюрлюкдю», - деб, айтылыр.

35.     Анда алагъа сюйген затлары табылыр. Бизни джаныбызда уа алагъа андан да артыгъы барды (ала билмеген, эшитмеген, кёллерине да келмеген затла).

36.     Алагъа дери бурун да, Биз нелляй бир тёлюню тюб этдик, ала быладан эсе да къарыу бла кючлюрек эдиле. Ала бир кирир тешик табсакъ эди деб, излеген эдиле. Къутулур джер а къайда!

37.     Ишексиз, ма ол затда да джюреги болгъаннга, не къулагъын салгъаннга, не кёзю болуб кёргеннге ойлашыргъа оюм барды.

38.     Керти болуб, Биз кёкле бла джерни, аланы араларында болгъанны да алты кюннге (бёлюмге, кёзюуге) джаратдыкъ, аны ючюн Бизге не аз да арымакъ джетмеди.

39.     (Мухаммад) сен аланы айтханларына сабырлы бол! Кюн чыгъарыны аллы бла да, кюн батарыны аллы бла да Раббинге махтаула этиб, Аны тазала,

40.     кечени бир кёзюуюнде да, седжделеден (намаздан) сора да махтаула эт!

41.     Сен ангыла! Бир кюн бир къычырыучу мёлек джууукъ джерден къычырыр.

42.     Адамла бары да хакъ ол тауушну эшитирле. Ол а адамла къабырдан чыкъгъан кёзюу болур.

43.     Ишексиз, джан салгъан да, ёлтюрген да Бизбиз, аланы келирлери да Бизгеди,

44.     джер джарылыб-джарылыб (къабырла ачылыб), ала да андан гузаба чыкъгъан кюн. Ол тукъум джыйыу Бизге бек тынчды. (Къыйын ишге кёрмегиз!)

45.     (Мухаммад) аланы не дегенлерин Биз билиббиз. Сен аланы зорлаучу тюлсе. Ол себебден Мени азабымдан къоркъа билгенни айтыб, Къуран бла эсгерт!

Инсан

Рахматлы Джумушакъ Аллахны аты бла.

1.       (Бурун) адам улу эсгерилирлей, бир джугъу да болмай (джаратылмай, аты-чуу да айтылмай) тургъан заман болмадымы сора?

2.       Ишексиз, Биз адам улуну бир-бирине къатышхан суу кесекден джаратдыкъ, аны сынар ючюн, къулакъ, кёз да бердик.

3.       Биз анга тюз джолну да кёргюздюк (китаб ийиб). Сюйсе шукур этсин, сюйсе кяфыр болсун (сайлау аныкъыды).

4.       Кяфыр болгъанлагъа уа, ишексиз, Биз сынджырла, бугъоула, къызгъан от хазырлаббыз.

5.       Ишексиз, ашхыла (джаннетде) аякъла бла камфара къатышхан (джаннет) сууланы ичерле,

6.       ол Аллахны къуллары ичерге деб къуралгъан, уруб чыкъгъан къара сууду.

7.       Сёзлерине толу болгъан (Аллахха, адамгъа да), къыйынлыгъы узакъгъа джайылгъан кюнден да къоркъгъанлагъа.

8.       Кеслерини кёзлерин къыйдырыб; мискиннге, ёксюзге, джесирге да аш ашатханлагъа.

9.       (Былай айтыб): «Биз къуру Аллах разылыгъы ючюн ашатабыз, аны ючюн сизден (ызына бир тукъум бир зат), не хакъ, не бюсюреу излемейбиз. (Аллаху Тагъала къабыл этиб алгъан керти садакъа – ма алай берилген садакъады).

10.     Ишексиз, биз Раббибизден, мыдахлыкъ басхан къыйын кюнден къоркъуб (ашатабыз)», - деб.

11.     Аллах да аланы ол кюнню къыйынлыгъындан сакълаб, джарыкъ, къууанч бетли этди.

12.     Ала сабырлыкъ этгенлери ючюн, джаннет бла, дарий кийимле бла хакъ берди.

13.     Ала анда (джаннетде) таянчакъ орунлагъа таяныб, не иссилик, не сууукълукъ кёрмей (рахат халда).

14.     Кёлеккелери ийилиб, кёгетлери да алаша тюшген терекле тюбюнде.

15.     Алагъа кюмюш аякъла бла, чын (джылтырауукъ) стаканла бла тёгереклерине айланырла.

16.     Мардалы толгъан, (кюмюшден къарасауут салыннган) хрусталь аякъла бла (джаннет сууланы) ичирирле.

17.     (Аны кибик) алагъа анда занджабил бла (имбир бла) къатышхан суусаб аякъла берилирле,

18.     аты салсабил болгъан къара суудан.

19.     Хаманда тюрленмей, бирча тургъан джашчыкъла аланы тёгереклерине айланырла. Сен аланы кёрсенг, джайылгъан инджиле деб, алай хыйсаб этерсе.

20.     Сен ары (джаннетге) къарасанг а, мамырлыкъ да, уллу патчахлыкъ да кёрюрсе (учу-къыйыры болмагъан байлыкъ).

21.     Аланы кийимлери джашил атласдан, парчадан болур, кюмюш бууунлукъла бла джасаныб. Раббилери да алагъа таза ичгиле ичирир.

22.     «Ишексиз, ма бу (сыйлылыкъ) сизни джалыгъызды, талпыб (дыгалас этиб) кюрешген затыгъыз да бюсюреулю болду», - деб, айтылыр.

23.     Ишексиз, Биз сеннге бу Къуранны бёлюм-бёлюм тюшюрдюк.

24.     Энди Раббинги оноууна сабырлы тур! Аладан не терсине баргъаннга, не къаршчыгъа бойсунма!

25.     Эртден, ингир Раббинги эсгере тур,

26.     кечени бир кёзюуюнде да Анга баш да ур, кечени узунуна махтаула да эт! (Ол кёзюуледе намаз къыл!)

27.     Ишексиз была уа (кяфырла) терк бошалгъанны (дунияны) сюедиле, ауур кюнню уа артларында къоядыла.

28.     Биз аланы джаратхан да этдик, санларын да къатдырдыкъ. Сюйсек, Биз аланы ауушдуруб, аланы орунларына башхаланы да келтиралырбыз.

29.     Ишексиз, Аллахха элтген джолну тутаргъа излегеннге, ма бу насихатды (ауазды).

30.     Алай а сиз тыйыншлы кёрген зат, Аллах аны тыйыншлы кёрмесе, тынмаз. Ишексиз, Аллах алимди, хакимди.

31.     Тыйыншлы кёргенин Ол рахматына кийиреди. Залимлеге уа – Ол алагъа термилтген азабны хазырлабды.